Janine Heim

In dit proefschrift onderzoek ik de transnationale handel in Bitis-adders tussen zuidelijk Afrika en Europa om inzichtelijk te maken hoe wildlife-economieën worden gevormd door alledaagse praktijken, verschuivende waardeconstructies en betwiste veiligheidspercepties. Door te focussen op een grotendeels onderbelicht geslacht binnen de exotische huisdierenhandel, verschuif ik de aandacht van dominante nadrukken op charismatische megafauna en georganiseerde misdaad naar een niche maar mondiaal verbonden gemeenschap van kwekers, handelaren, herpers, dierenartsen en natuurbeschermingsactoren.

Ik traceer hoe Bitis-soorten circuleren via gedecentraliseerde maar duurzame netwerken die digitale platforms, reptielenbeurzen, kweekfaciliteiten en regulerende instanties met elkaar verbinden. De handel blijkt kleinschalig maar persistent, voornamelijk gedragen door fokken in gevangenschap, gespecialiseerde expertise en hechte sociale relaties. Hoewel er momenten van wildvang en overtredingen van regelgeving voorkomen, kan de Bitis-handel niet worden gereduceerd tot illegale smokkel. In plaats daarvan functioneert deze als een assemblage van legale, grijze en illegale praktijken, ingebed in gefragmenteerde vergunningsstelsels en dagelijkse routines.

Centraal in deze analyse staat de vraag naar waarde. Binnen de Bitis-handel is zeldzaamheid niet louter ecologische schaarste, maar een sociaal geconstrueerd onderscheid dat wordt gevormd door herkomst, fenotype, narratief en zichtbaarheid binnen verzamelculturen en sociale media. Slangen worden niet alleen begeerlijk vanwege hun biologische kenmerken, maar ook vanwege de betekenissen die binnen specifieke gemeenschappen aan hen worden toegekend. Deze webben van betekenis structureren kweekbeslissingen, prijszetting en status binnen de handel.

Tegelijkertijd nemen Bitis-adders verschuivende en vaak tegenstrijdige posities in binnen veiligheidsdiscoursen. Zij worden verschillend neergezet als exotische huisdieren, ecologische troeven, welzijnsvraagstukken, risico’s voor de bioveiligheid en bedreigingen voor de publieke veiligheid. Deze concurrerende opvattingen leiden tot spanningen op regelgevinsgebied en inconsistente beleidsreacties. Door te onderzoeken hoe dergelijke securitisaties tot stand komen en worden onderhandeld, laat ik zien dat veiligheid in de handel in wilde dieren geen objectieve toestand is, maar een sociaal gemedieerd proces.

De handel wordt verder gevormd door wat ik conceptualiseer als „customary illegality“: praktijken die technisch gezien miscchien onwettig zijn, maar genormaliseerd zijn binnen de morele economie van de handel. Deelnemers positioneren zichzelf regelmatig als beheerders en deskundigen die navigeren binnen regelgevingssystemen die zij ervaren als gefragmenteerd of niet afgestemd op de praktijk. Dit compliceert handhavingsgerichte narratieven en maakt zichtbaar hoe legaliteit in de praktijk wordt geïnterpreteerd en onderhandeld.

Ten slotte plaats ik de hedendaagse Bitis-handel in de bredere context van koloniale en postkoloniale continuïteiten. Historische verzameltradities en Europese dominantie in foknetwerken blijven autoriteit, zichtbaarheid en toegang binnen de handel in wilde dieren vormgeven, en roepen vragen op over wie bevoegd is om deze handel te reguleren, te vertegenwoordigen en ervan te profiteren.

Samen genomen wordt in dit proefschrift de Bitis-handel voorgesteld als een dynamische wildlife-economie waarin waarde, legaliteit en veiligheid voortdurend worden gecreëerd en betwist. Door nadruk te leggen op de ervaringen van de betrokkenen en verbanden tussen verschillende schaalniveaus in kaart te brengen, draagt het bij aan een genuanceerder en contextgevoeliger begrip van de manier hoe de handel in exotische huisdieren tot stand komt en wordt gereguleerd.