Heleen Joziasse

Inleiding

Deze dissertatie onderzoekt de geleefde christologieën van vrouwen in Kenia. De aanleiding voor dit onderzoek is biografisch. Tussen 2009 en 2014 gaf ik in samenwerking met Keniaanse collega’s college over Afrikaanse theologie vanuit het perspectief van vrouwen (African Women’s Theologies, AWT) aan St. Paul’s University in Limuru. In deze theologie vormen de ervaringen van Afrikaanse vrouwen een belangrijke bron voor theologische reflectie naast de Bijbel, de christelijke traditie, de cultuur en de sociaal-economische context. Om deze ervaringen op het spoor te komen maken de vrouwentheologen onder andere gebruik van de narratieve methode. Deze methodologische insteek maakt dat AWT wordt bekritiseerd als zijnde geen “echte” systematische theologie. Bovendien roept de expliciete aandacht voor de ervaringen van vrouwen als bron voor theologie weerstand op, met als belangrijkste argument dat deze “feministische” benadering vreemd is aan de Afrikaanse culturele context. De stelling van de studenten in St. Paul’s “onze moeders in de dorpen zijn tevreden”, kon ik als outsider alleen beantwoorden met een wedervraag: “Heb je dat aan je moeder gevraagd?” Gemodelleerd naar AWT maakt ook dit onderzoek gebruik van de narratieve methodiek om de perspectieven van vrouwen op het spoor te komen.

Een belangrijk onderdeel van AWT is christologie, de reflectie op het wezen en de betekenis van Jezus Christus. De gesprekken met Keniaanse vrouwen getuigen vaak van hun intieme relatie met Jezus, vertolkt in de beelden van Jezus als vader, vriend, broer en echtgenoot. Tegelijkertijd benoemen de vrouwen dat zij in het dagelijks leven worstelen met problematische relaties met mannen. Deze beide observaties vormden de achtergrond voor dit onderzoek, waarin ik inventariseer wie Jezus Christus is voor Keniaanse vrouwen in hun dagelijks leven met specifieke aandacht voor genderrelaties. In plaats van de pejoratieve benaming “gewone” of “grassroots” vrouwen, duid ik de vrouwen uit de dorpen wier stemmen dit onderzoek vertolkt, aan als “kerkvrouwen” (churchwomen). Omdat Afrikaanse christologieën van vrouwen bestaan uit reflecties op contextuele, geleefde ervaringen van vrouwen met Jezus, bestempel ik de christologieën van deze vrouwen - met een voor dit onderzoek gecreëerd begrip - als “geleefde christologieën”.

Het hart van dit proefschrift (hoofdstuk 3-7) bestaat uit twee casestudies naar de geleefde christologieën van kerkvrouwen in de Reformed Church of East Africa (RCEA) en de African Israël Nineveh Church (AINC). In hoofdstuk 8 breng ik deze geleefde christologieën van kerkvrouwen in gesprek met de christologieën van drie Keniaanse vrouwentheologen, om zo de eigenheid van deze geleefde christologieën in beeld te kunnen brengen. Zo probeer ik ten slotte een gefundeerd antwoord te kunnen formuleren op de hoofdvraag van dit onderzoek: Wat zijn de geleefde christologieën van vrouwen in de RCEA en de AINC, voor wie genderrelaties een belangrijk aandachtsgebied en een betwist terrein vormen en op welke manieren verbeelden en belichamen deze geleefde christologieën transformatie van genderrelaties.

Dit onderzoek wil bijdragen aan drie belangrijke discussies op het gebied van Afrikaanse Christologie van vrouwen. Allereerst betreft dit het debat rond inculturatietheologie. Het onderzoek toont aan dat inculturatie niet slechts het terrein van theologen is, maar dat inculturatie op allerlei manieren en niveaus plaatsvindt. Dit onderzoek draagt ook bij aan de discussie over het kritisch gebruik van de begrippen “gender” en