Erdenechuluun Tumur

Mongolia's transition from a centralized socialist economy to a market economy since 1990 has
led to enormous changes in the country's socio-economic and environmental conditions. The
livestock privatization was one of the most significant reforms in a country that promotes herders
to increase their herd size to improve their livelihood. Although rangeland is under state
authority by law, its strict control on rangeland management disappeared, and the herding
system of Mongolia turned into de facto open access. There are differing opinions as per conflicts
between private livestock versus public rangelands, and the pastoral livestock sector of Mongolia
is a classic case of "tragedy of commons." Thus, Mongolia was faced with the dilemma of
increasing the number of livestock and the need to manage natural resources properly. As
livestock is the primary livelihood of rural households and provides most of the foodstuffs for
Mongolia, an increase in livestock number is supported. However, a massive increase in livestock
number creates high pressure on the rangeland and leads to rangeland degradation caused by
overgrazing and other problems in the long run.

Rangeland degradation caused by overgrazing is one of the most significant environmental
challenges that Mongolia is facing. According to the recent statistics, livestock numbers have
tripled within the last two decades, which has put pressure on the rangelands, exceeding the
rangeland carrying capacity by more than 30 million heads. Although the number of livestock has
reached its highest record, the livestock number-based inequality is high within the herder
households. Herders with less than 200 livestock, which is below the subsistence level, take up
more than 50 percent of the total herder households.

The main reason for the increase in livestock number is a lack of Government policy on rangeland
management and markets to regulate its natural expansion. Because privatization of the livestock
took place before the appropriate livestock support services could be introduced, that would have
replaced the former negdel service and state procurement system.

The objective of this study was 'to obtain insights into the relationship between poverty and
sustainability of rangeland use under different arrangements for community-based rangeland
management systems in different agro-ecological regions of Mongolia.' The objective is achieved
by answering four research questions throughout the five separate chapters.
Chapter 2 analyzed herders' behavior using game theory to characterize which type of game is
being 'played' in the Mongolian livestock sector and provides better insight into the dynamics of
the pastures' carrying capacity. The game estimation results suggest a so-called non-coordination
game for steppe regions and a chicken's game for the Gobi region. Increasing herders' payoffs
from the herding business would also be significant in the Gobi region by taking a more market-
based approach. It has shown that when we allow the carrying capacity to be dynamic by letting
it depend on weather conditions, the cycle of animal losses and increases can be explained better.

Chapter 3 described the current institutional arrangements of rangeland management in
Mongolia and the stakeholders participating in this area. The government of Mongolia and donor
organizations supported and strengthened the institutions involved in rangeland management.
This chapter analyzed the approaches of the donor organizations such as the World Bank, UNDP,

and SDC. Since 2006, the territory based PUG approach have been promoted by the
Administration of Land Affairs, Geodesy and Cartography. The nested PUG system vision is
comprehensively organized throughout Mongolia and takes the lead in rangeland and livestock
management and improvement.

Chapter 4 deals with the specification of rangeland management in the Gobi region where it needs
to have a long-distance move to seek better grazing areas or areas with less dzud and drought and
have high pasture yields and adequate water supply. The case study presents general conditions
in the Gobi region and introduction of PUG approach. The institutional arrangement of rangeland
management in Gobi region needs a specific policy to regulate large mobile communities within
and across soum and aimag territory.

Chapter 5 analyzed the performance of the newly introduced institutional arrangement for
community-based rangeland management in Mongolia. In recent years, community-based
rangeland management approaches such as PUGs have been introduced in selected regions of
Mongolia to explore appropriate mechanisms for countering rangeland degradation. The results
show that the current select institutional arrangements have significant impacts on rangeland
quality. A well-defined rangeland boundary is key to supporting rangeland quality, which is in
line with the current government policy to introduce this scheme within the framework of an
annual land management planning scheme. Inequality in herd sizes within a PUG negatively
affects rangeland quality; the impact of group size resembles an inverted U-shaped relationship.
Intermediate group sizes have the highest monitoring effort on rangeland management and lead
to the best outcomes in rangeland quality.
Chapter 6 investigates the comparative advantage of selected livestock-oriented products using
the revealed comparative advantage index to show export opportunities for different types of
livestock-oriented products. The study results illustrate that there are possibilities to develop
export-oriented livestock production in Mongolia in various stages. The export of livestock-
oriented products, combined with other policies, is a way to substantially reduce the animal
number to sustainable levels, reduce overgrazing pressure, and increase export income. Long-
term policy on meat and other livestock-oriented products should provide a legal framework of
rangeland use to secure Mongolia's livestock sector's sustainable development.

In general, many herders do not have enough animals to sustain themselves traditionally.
Therefore, herders need to combine subsistence livestock-keeping with various other jobs to
become more market-oriented herders to increase their income, health, and maintain the
rangeland. The key innovation of the community-based rangeland management in Mongolia is
herders' entire organization on a territorial basis, which is necessary to transfer the leadership
role in pasture management from local governments to the herders themselves. However,
pasture user groups cannot perform these management functions on their own. They need
support and collaboration from soum and aimag governments to allocate pasture use rights and
must assist with enforcing the rules that are agreed upon within and among PUG. Moreover, this
system would be best introduced in conjunction with alternative income generation activities and
economic support to compensate for losses associated with limiting herd sizes. The government
of Mongolia aims to ensure the sustainable livestock sector, to secure herder households'
livelihoods, and improve economic opportunities within the sector. One of their significant policy
is to increase resilience to climate change by addressing overgrazing and balancing the livestock

numbers with the rangelands' carrying capacity. For instance, an increase in meat exports would
support decreasing livestock numbers to a level that would balance the carrying capacity.
However, promoting exports will need to be combined with appropriate rangeland management
policies, such as a user fee (pasture tax), to control the overgrazing problem. Possible policies that
would support the export of meat and other products of animal origin in this context are
developing a meat export industry and strategic animal breeding, reintroducing a livestock tax,
supporting the growth of more productive animals.

The research on this thesis contributes to the literature by i) adding a new country case to the
World rangeland management study where still have nomadic pastoral livestock, ii) testing the
interrelation between poverty and rangeland use, iii) analyzing the adoption of CBNRM approach
in Mongolia's condition within the theoretical framework of sustainable governance of common-
pool resources, and, iv) systematically analyzing the characteristics of pastoral livestock and its
linkage to the market system.

ХУРААНГУЙ

ХУРААНГУЙ

1990 оноос хойш Монгол улс төвлөрсөн төлөвлөгөөт социалист эдийн засгаас зах зээлийн
эдийн засагт шилжсэн нь тус улсын нийгэм эдийн засаг, байгаль орчны нөхцөл байдалд
асар их өөрчлөлтийг авчирсан юм. Малыг хувьчилсан нь малчдын амьжиргааг
дээшлүүлэхийн тулд малын тоо толгойгоо нэмэгдүүлэхийг дэмжсэн хамгийн том
шинэчлэлийн нэг байв. Хуулийн дагуу бэлчээр нь төрийн мэдэлд байдаг боловч
бэлчээрийн менежментийн хатуу хяналт үгүй болж, Монголын бэлчээр нь нийтийн
эзэмшлийн өмч болсон. Хувийн өмчийн мал сүрэг, нийтийн эзэмшлийн бэлчээрээс
улбаатай төрөл бүрийн маргаантай асуудлууд бий болж, Монголын бэлчээр "нийтийн
эзэмшлийн эмгэнэл" онолын сонгодог жишээгээр дурдагдах тохиолдол гарч байна.
Ингэснээр, мал сүргээ өсгөхийн зэрэгцээ байгалийн баялгийг зүй зохистой ашиглах
асуудлуудтай тулгарав. Мал аж ахуй нь хөдөөгийн өрхийн амьжиргааны гол эх үүсвэр
төдийгүй, хүн амыг хүнсээр хангагч гол салбар тул малын тоо толгойн өсөлтийг дэмжсээр
ирсэн. Гэвч малын тоо толгойн хэт өсөлт нь бэлчээрт ихээхэн ачаалал өгснөөр, бэлчээрийн
даац хэтрэн бэлчээрийн доройтолд хүргэж байна.

Малын тооны хэт өсөлтөөс бэлчээрийн даац хэтэрч бэлчээр доройтсон нь Монголын хувьд
хүрээлэн буй орчны хамгийн их тулгамдсан асуудлуудын нэг боллоо. Статистик мэдээгээр
сүүлийн хорин жилд малын тоо толгой гурав дахин өсөж, бэлчээрийн даацаас 30 гаруй сая
толгойгоор давжээ. Хэдийгээр малын тоо толгой дээд амжилтдаа хүрсэн ч, малчин өрхүүд
хоорондын малын тоо толгойн тэгш бус байдал өндөр байна. Тухайлбал, амьжиргааны
баталгаажих түшингээс доогуур буюу 200 хүрэхгүй толгой малтай малчид нийт малчин
өрхийн 50 гаруй хувийг эзэлж байна.
Малын тооны хэт их өсөлтийн гол шалтгаанд бэлчээрийн менежментийг зохицуулах
Засгийн газрын бодлогын дутмаг байдал, мал ба мал аж ахуйн бүтээгдэхүүн борлуулах зах
зээл байхгүйг дурдаж болно. Мөн түүнчлэн нэгдлийн үед ажиллаж байсан мал аж ахуй,
мал эмнэлгийн үйлчилгээ, түүхий эд бэлтгэлийн тогтолцоог зах зээлийн нөхцөлд
нийцүүлэн зохицуулалт хийхгүйгээр мал хувьчлалыг зохион байгуулсан нь салбарыг
гажуудалд хүргэх нэг нөхцөл болсон юм.

Энэхүү судалгааны ажлын зорилго нь “нутгийн иргэдэд түшиглэсэн бэлчээрийн
менежментийн систем Монгол орны бүс нутгуудад хэрхэн хэрэгжиж байгаа судлах,
ядуурал ба бэлчээрийн тогтвортой ашиглалтын харилцан хамаарлыг тодорхойлох” явдал
юм. Судалгааны зорилгодоо хүрэхийн тулд судалгааны 4 асуултад 5 бүлгээр хариулт
өглөө.
Бүлэг 2-д тоглоомын онолыг ашиглан малчдын зан төлөвөөр Монголын мал аж ахуйн
салбар тоглоомын онолын аль хувилбарт хамаарах мөн бэлчээрийн даацыг динамикаар
өөрчлөгдөх үеийн нөхцөл байдлыг судалж үзэв. Тоглоомын онолын үр дүнд тал хээрийн
бүсийн хувьд бэлчээрийн даацыг анхаарахгүйгээр малын тоогоо уралдан өсгөх, говийн
бүсэд малчид малаа өсгөхдөө илүү хамтран ажиллах стратегийг баримталдаг нь харагдлаа.
Харин сонгогдсон хоёр сумын аль алинд нь зарим жудагтай малчин малынхаа тоог
бэлчээрийн даацад тохируулах гэж бариад бусад нь өсгөөд байвал жудагтай малчин
хохирч, харин малаа өсгөсөн малчин хожих дүн гарч байна. Энэ нь малыг бэлчээрийн

ХУРААНГУЙ

даацад тохируулах бодлогыг нийт малчдад жигд хүргэх шаардлагатай бөгөөд эсрэг
тохиолдолд нийгмийн шударга бус байдалд хүргэхийг харуулж байна.
Бүлэг 3, Монгол улсын бэлчээрийн менежментийн институтийн байдал түүнд оролцогч
талуудын үйл ажиллагааг судлав. Монгол улсын Засгийн газар болон хандивлагч
байгууллагуудын зүгээс бэлчээрийн менежментийн институтийг бэхжүүлэх болон
тэднийг дэмжих чиглэлээр ажиллаж иржээ. Дэлхийн банк, Нэгдсэн Үндэстний
байгууллага, Швейцарын Хөгжил Хамтын Ажиллагааны байгууллага болон тэдгээрийн
авч хэрэгжүүлсэн арга хэрэгслүүдийн талаар харьцуулан шинжиллээ. 2006 оноос эхлэн
Газар Зохион Байгуулалт, Геодези, Зураг Зүйн Газраас газар нутгийн байршилд суурилсан
малчдын байгууллага БАХ байгуулах аргачлалыг тууштай дэмжин, үндэсний хэмжээнд
нэвтрүүлж эхэлсэн. БАХ-ийн сум, аймаг, үндэсний түвшний үүр хэлбэрийн системийн
хэтийн зорилго нь дээрх малчдын байгууллагыг улс орон даяар байгуулж мал аж ахуйн
менежмент болон түүнийг сайжруулахад тэргүүлэх үүрэгтэй оролцоход оршино.
Бүлэг 4-т бэлчээрийн ургац, усан хангамж сайтай, зуд, ган багатай газар нутгийг хайж урт
холын нүүдэл хийх шаардлагатай болдог говийн бүсийн бэлчээрийн менежментийн
онцлог шинжийг судалсан. Бүлэгт оруулсан жишээ сумаар говийн бүсийн бэлчээрийн
ерөнхий төлөв байдал, БАХ-ийн хандлагын хэрэгжилтийг төлөөлүүлэн тайлбарласан
болно. Судалгааны үр дүн говийн бүсийн бэлчээрийн менежментийн институтийн гол
зохицуулалт нь сум, аймгийн хил дамнан нүүдэллэх их нүүдэлд нийцсэн бодлого
боловсруулах шаардлагатайг харуулж байна.

Бүлэг 5, Монгол улсад шинээр нэвтрүүлж буй нутгийн иргэдэд түшиглэсэн бэлчээрийн
менежментийн институтийн хэрэгжилтэд дүн шинжилгээ хийлээ. Сүүлийн жилүүдэд
бэлчээрийн доройтлыг бууруулах тохиромжтой аргыг эрэлхийлэх зорилгоор БАХ зэрэг
нутгийн иргэдэд түшиглэсэн бэлчээрийн менежментийн аргыг Монгол улс тодорхой бүс
нутгуудад туршин хэрэгжүүлж байна. Энэхүү институтийн хэлбэр нь бэлчээрийн чанарт
хэд хэдэн чухал нөлөөтэй болох нь бидний судалгааны үр дүнгээс харагдаж байна. Юуны
өмнө малчдын байгууллагын бэлчээрийн хил хязгаарыг нарийвчлан тодорхойлох нь
бэлчээрийн чанарыг хянахад чухал үүрэгтэй байна. Энэ хандлага нь засгийн газрын
бодлоготой нягт уялдаж байгаа ба түгээн дэлгэрүүлэхийн тулд сумын тухайн жилийн
газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөний чухал бүрэлдэхүүн хэсэг болгон ашиглаж
байна. БАХ-д багтаж буй малчдын малын тоо толгой хэт их зөрөөтэй байх нь бэлчээрийн
менежментийг хамтран хэрэгжүүлэхэд сөргөөр нөлөөлж байна. Бүлэгт байх нийт малчин
өрхийн тоо буюу бүлгийн хэмжээ нь бэлчээрийн чанартай урвуу харсан U хэлбэрийн
харилцан хамааралтай байв. Энэ нь малчны бүлгийн хэмжээ дундаж хэмжээтэй байх нь
бэлчээрийн менежментийн мониторинг хийхэд хамгийн тохиромжтой ба бэлчээрийн
чанарт эерэг нөлөө үзүүлж байгааг илэрхийлж байгаа юм.

Бүлэг 6, Энэ бүлэгт мал аж ахуйн гаралтай бүтээгдэхүүний өрсөлдөх чадварыг харьцангуй
давуу талын RCA индексийн аргыг ашиглан судалж, экспортын боломжийг нь
тодорхойлов. Судалгааны үр дүнд Монгол улс экспортод чиглэсэн мал аж ахуйн гаралтай
бүтээгдэхүүнийг төрөл бүрийн түвшинд хөгжүүлэх боломж байгаа нь тогтоогдсон. Мал аж
ахуйн гаралтай бүтээгдэхүүний экспортыг бусад бодлогуудтай уялдуулах замаар малын
тоо толгойг тогтвортой түвшинд барих, бэлчээрийн хэт ачааллыг бууруулах, экспортын
орлогыг нэмэгдүүлэх боломж байна. Мах болон малын гаралтай бүтээгдэхүүний талаар

ХУРААНГУЙ

баримтлах урт хугацааны бодлого нь бэлчээр ашиглалтын хууль эрх зүйн үндэслэл болж
Монгол улсын мал аж ахуйн салбарын тогтвортой хөгжлийг хангахад чиглэгдэх ёстой.
Бэлчээрийн мал аж ахуйг уламжлалт аргаар эрхэлж буй тохиолдолд ихэнх малчид
амьжиргаагаа хангахуйц тооны малтай байх боломжгүй юм. Иймээс, малчид орлогоо
нэмэгдүүлэх, бэлчээрээ хадгалж үлдэхийн тулд мал аж ахуйг өөр салбартай хослуулах
эсвэл арилжааны чанартай мал аж ахуйг өсгөн үржүүлэх шаардлагатай байна. Монгол
улсын хувьд нутгийн иргэдэд тулгуурласан бэлчээрийн менежментийн хамгийн гол ололт
нь газар нутагт тулгуурлан малчдын байгууллагыг зохион байгуулан, бэлчээрийн
менежментийг хэрэгжүүлэхэд манлайлах үүргийг орон нутгийн удирдлагаас малчдад
шилжүүлж буй явдал юм. Бэлчээр ашиглалтын бүлэг нь менежментийг дангаараа
хэрэгжүүлж чадахгүй тул сум, аймгийн засаг захиргаанаас тэдэнд бэлчээр ашиглах эрхийг
хуваарилах, бэлчээр ашиглагчдын бүлгийн дүрэм журмаа хэрэгжүүлэхэд нь туслалцаа
үзүүлэх шаардлагатай. Энэхүү систем нь малын тоог хязгаарласнаас алдах орлогыг
нөхөхүйц мал аж ахуйгаас өөр орлогын бусад эх үүсвэрийг нэмэгдүүлэх, эдийн засгийн
дэмжлэгтэй хамт хэрэгжиж байж илүү үр дүнд хүрнэ. Монгол улсын Засгийн газраас мал
аж ахуйн салбарын тогтвортой байдлыг хангахдаа малчин өрхийн амьжиргааг хангах
салбарын эдийн засгийн нөхцөлийг сайжруулахад анхаарч байна. Засгийн газраас
хэрэгжүүлэх шаардлагатай чухал бодлогуудын нэг нь малын тоо толгойг бэлчээрийн
даацад нийцүүлэн байгаль цаг уурын өөрчлөлтөд салбарын дасан зохицох байдлыг
сайжруулах явдал юм. Махны экспортыг богино хугацаанд эрчимтэй нэмэгдүүлэн малын
тоо толгойг бууруулах бодлого баримтлах нь энэ бодлогыг хэрэгжүүлэх нэг арга зам нь
байж болохоор байна. Гэхдээ экспортыг дэмжих бодлогоо бэлчээрийг төлбөртэй
ашиглуулах гэх мэт бэлчээрийн доройтлоос сэргийлэх менежментийн аргуудтай
хослуулан хэрэглэх нь гарч болох бодлогын сөрөг нөлөөллөөс сэргийлэх болно. Мах ба
дайвар бүтээгдэхүүний экспортыг нэмэгдүүлэхийн тулд мах экспортын салбарыг
хөгжүүлэх, малын үүлдэр угсааг сайжруулах, малын хөлийн татвараар ашиг шим сайтай
мал өсгөх явдлыг урамшуулан дэмжих зэрэг бодлогуудыг хэрэгжүүлэх боломж харагдаж
байна.

Энэхүү докторын судалгаагаар i) Дэлхийн бэлчээрийн менежментийн судалгаанд
нүүдлийн мал аж ахуй бүхий шинэ орны жишээг оруулсан, ii) ядуурал ба бэлчээр
ашиглалтын хоорондын хамаарлыг судалсан, iii) нийтийн эзэмшлийн нөөц
зохицуулалтын онолын хүрээнд Монгол улсад нутгийн иргэдэд түшиглэсэн байгалийн
нөөцийн менежментийн хэрэгжилтэд дүн шинжилгээ хийсэн, iv) бэлчээрийн мал аж ахуй
түүний зах зээлтэй холбогдох байдлын талаар системтэй судалгаа хийсэн зэрэг хувь
нэмрийг салбарын судалгаа шинжилгээнд шинээр орууллаа.