Maria Victoria Iriarte Barbosa

Mond-en-klauwzeer (MKZ) blijft wereldwijd een van de economisch meest schadelijke veeziekten, die de handel beperkt en hoge bestrijdingskosten met zich meebrengt. Hoewel de ziekte uitgebreid is bestudeerd, blijven er hiaten in de kennis over de verspreiding in verschillende productiesystemen en de effectiviteit van controlemaatregelen in het veld.

Dit proefschrift bevordert het begrip van de transmissie van het mond-en-klauwzeervirus (MKZV) na introductie in een voorheen MKZ-vrij land, met een focus op de verspreiding tussen boerderijen in op weidegang gebaseerde veehouderijsystemen. Met de epidemie van 2001 in Uruguay als casus, zijn de belangrijkste drijfveren van transmissie gekwantificeerd, de bijdrage van dierbewegingen tijdens de hoogrisicoperiode (HRP) geëvalueerd en de parameters voor transmissie tussen bedrijven geschat. Tevens is de effectiviteit van noodvaccinatie beoordeeld in combinatie met vervoersverboden en verscherpte bioveiligheid.

De Uruguay-epidemie van 2001 vond plaats toen het land vrij was van MKZ zonder vaccinatie. Tegen de tijd dat de indexcasus werd ontdekt, was de infectie al wijdverspreid. Resultaten geven aan dat op het moment van bevestiging waarschijnlijk al meer dan 200 bedrijven landelijk besmet waren. Dierbewegingen tijdens de HRP, vooral via veemarkten, faciliteerden verspreiding over lange afstanden.

Transmissie tussen bedrijven werd gekwantificeerd met complementaire benaderingen. Ten eerste toonde netwerkanalyse aan dat dierbewegingen alleen de verspreiding konden ondersteunen (RH = 1,48). Ten tweede werd een ruimtelijk expliciet transmissiekernel-model ontwikkeld. In het Uruguayaanse systeem bleek rundveedichtheid een bepalende factor voor het transmissiepotentieel.

Heterogeniteit van bedrijven vormde de transmissie sterk: grotere bedrijven hadden een hogere kans op infectie en droegen meer bij aan verdere verspreiding. De epidemie werd overwegend gedreven door rundveebedrijven; schapen- en varkensbedrijven werden zelden besmet.

Noodvaccinatie verminderde de transmissie tussen bedrijven snel, met aanzienlijke effectiviteit binnen de eerste week na vaccinatie. Dit levert bewijs dat commerciële vaccins van goede kwaliteit de verspreiding kunnen onderbreken. Simulaties toonden aan dat preventieve, op risico gebaseerde vaccinatie van bedrijven met een hoog transmissiepotentieel de meest effectieve strategie was om de omvang van de epidemie te beperken met minimale operationele inspanning.

Concluderend laat dit proefschrift zien hoe kwantitatieve epidemiologie lessen uit een grote epidemie kan vertalen naar inzichten voor paraatheid en responsplanning. Het benadrukt het belang van vroege detectie en toont aan dat noodvaccinatie een krachtig instrument is in op weidegang gebaseerde systemen.