Erne Blondeau

Greenhouse gas emissions from managed peat grasslands in the Netherlands

Veengronden bevatten een groot deel van de wereldwijde koolstofopslag in de bodem. Dit kan verloren gaan als gevolg van drainage, wat wordt toegepast in de landbouw om de draagkracht van de grond te verbeteren voor grazend vee en landbouwmachines. Dit resulteert in emissie van de broeikasgassen koolstofdioxide (CO2) en lachgas (N2O), en een dalende bodem. In Nederland dragen CO2 en N2O emissie door veendrainage bij aan 3% van de totale nationale broeikasgasemissies. Deze gassen worden gevormd tijdens de oxidatie van het organisch materiaal onder invloed van microbiële organismen, een proces dat versterkt wordt wanneer zuurstof de bodem in treedt. De oxidatie van veen tijdens microbiële respiratie wordt sterk beïnvloed door de vocht- en temperatuuromstandigheden, maar er zijn kennishiaten over de interactie tussen deze effecten. Verbeterd begrip van deze mechanismen en de variatie daarvan tussen verschillende veensoorten zal het modelleren van de effecten van mitigatieopties bevorderen. Het verhogen van het grondwaterniveau is een veel voorgestelde maatregel om veenoxidatie tegen te gaan, maar kan emissies van methaan (CH4) en zelfs N2O doen toenemen, waardoor er mogelijk een afwenteling bestaat tussen de verschillende broeikasgassen. De installatie van een waterinfiltratiesysteem kan veenoxidatie reduceren en tegelijkertijd grasproductie en begrazing mogelijk maken. De effecten hiervan op N2O emissies en interactie met begrazing en bemesting zijn echter nog niet onderzocht.

Mijn doel in deze PhD was het onderzoeken van:
1) De effecten van vocht, temperatuur en bodemeigenschappen op veenoxidatie;
2) Het potentieel van waterbeheer om CO2, N2O en CH4 emissies als gevolg van veenoxidatie te reduceren en het onderzoeken van de eventuele aanwezigheid van een afwenteling tussen deze gassen;
3) Het effect van een verhoogd grondwaterniveau, bereikt met een waterinfiltratiesysteem, op N2O emissies in bemeste of begraasde veenweiden;
4) De N2O emissies en emissiefactoren horend bij verschillende minerale en dierlijke meststoffen en de effecten van begrazing.

Doelstelling 1 heb ik geadresseerd in Hoofdstuk 2, in een incubatieproef met kleine bodemmonsters (3 gram) van drie verschillende Nederlandse veenweidelocaties en drie bemonsteringsdiepten (in de bovenste 50 cm van de bodem). Het experiment was opgezet als een full factorial design, met temperatuurbehandelingen van ongeveer 5, 14, 23 en 34 °C (±1,5 °C) en vochtbehandelingen van 50, 60, 80 en 95% watergevuld poriënvolume (water filled pore space, WFPS). Heterotrofe respiratiesnelheden (de oxidatie van organisch materiaal als onderdeel van de energievoorziening van microbiële organismen) werden gemeten en de Q10 (de relatieve toename in respiratiesnelheid bij een temperatuurstijging van 10 °C) werden berekend voor elke behandelingscombinatie (WFPS, locatie en diepte) met een exponentiële functie over het hele temperatuurinterval. Daarnaast werd een Arrheniusfunctie gebruikt voor elke combinatie van WFPS, bemonsteringslocatie en -diepte voor de berekening van temperatuur-specifieke Q10 waarden. Respiratiesnelheden varieerden tussen 0 en 79 μg CO2-C g-1 C u-1 en namen zowel toe met temperatuur als WFPS (tot aan 80% WFPS, waarna de respiratie constant bleef). Er was geen significant interactie-effect tussen en WFPS op respiratiesnelheden. De WFPS had echter wel een significant negatief effect op de Q10, wat mogelijk duidt op een zuurstofvereiste voor de impact van temperatuur. Deze resultaten suggereren dat heterotrofe respiratie van veenbodem het meest gevoelig is voor opwarming onder zowel droge als koude condities.

Het tweede onderzoeksdoel is onderzocht in een incubatie van grote bodemkolommen (Hoofdstuk 3) van 1 meter lengte en 24 cm in diameter. Deze onverstoorde bodemkolommen werden bemonsterd na verwijdering van de zode, van dezelfde onderzoeklocaties als die in Hoofdstuk 2, en gedurende 370 dagen onderzocht in een klimaatkamer bij 16 °C. De kolommen werden blootgesteld aan twee cycli van verdrogen en vernatten, waarbij het grondwaterniveau werd gevarieerd tussen het bodemoppervlak en 160 cm onder het oppervlak. Ik heb gasfluxen uit het bodemoppervlak gemeten van CO2, N2O en CH4, porievocht onttrokken uit verschillende dieptes voor analyse van opgeloste organische koolstof en minerale stikstof, en bodemvocht en -krimp karakteristieken gemeten. Emissies van CO2 namen toe na het verlagen van het grondwaterniveau maar vertoonden een ander responsverloop gedurende het verhogen van het grondwaterniveau. De gemiddeld hoogste CO2 emissie van 1,5 g m-2 dag-1 werd gemeten onder een grondwaterniveau 80 cm onder het oppervlak. Een significant onderscheid in CO2 emissies werd echter alleen gemeten tussen de lage emissiewaarden onder een grondwaterniveau van 0 cm en de hogere waarden bij diepere grondwaterniveaus. Cumulatieve CO2 emissies verschilden significant tussen de bemonsteringslocaties. Emissies van N2O lieten een andere respons zien, met pieken bij een grondwaterniveau in de bovenste 20 cm van de bodem, met name na een stijging van het grondwaterpeil. De hoogste emissies werden gemeten onder een grondwaterniveau van 0 cm onder het oppervlak, hoewel het verschil met andere niveaus niet significant was. Dit patroon zag ik terug in (niet gerepliceerde) bodemkolommen met een graszode, hoewel N2O emissies hier lager waren vanwege stikstofopname door wortels. Emissies en opname van CH4 waren laag onder alle grondwaterniveaus. Uit dit experiment concludeerde ik dat verhoging van het grondwaterniveau een succesvolle strategie is om CO2 emissies door veenoxidatie te reduceren. Verhoging van het grondwaterpeil tot dicht onder het oppervlak zou echter kunnen leiden tot hoge N2O emissies die het positieve effect van CO2 reductie afzwakken. Deze resultaten suggereren dat een dergelijk risico ontstaat bij grondwaterniveau rond 20 cm onder het bodemoppervlak.

De mechanismen achter N2O emissies zijn verder verkend in twee veldexperimenten die doelstellingen 3 en 4 adresseerden.

In hoofdstuk 4 bestudeerde ik de gecombineerde effecten van een waterinfiltratiesysteem en een simulatie van begrazing op N2O emissies uit veenweidebodem. Het experiment bevatte twee drainagebehandelingen: conventionele slootdrainage en een waterinfiltratiesysteem met een grondwaterniveau van 40 cm onder het bodemoppervlak als streefpeil. Daarnaast werden begrazingseffecten gesimuleerd (urineplek, mestflat en vertrapping) in een full factorial design op beide velden gedurende drie meetcampagnes: tijdens de zomer van 2022, herfst 2022 en herfst 2023. Wekelijks werden N2O emissies gemeten en tijdens de twee herfstcampagnes daarnaast ook biochemische parameters in bodem(vocht)monsters. In de afwezigheid van een stikstofinput (via urine of mest) waren cumulatieve N2O emissies door veenoxidatie lager, hoewel niet significant, onder een waterinfiltratiesysteem dan conventionele slootdrainage (1,2 ± 0,25 kg N ha-1 t.o.v. 8,8 ± 3,7 kg N ha-1). Behandeling met urine, mest en vertrapping leidden allen tot een significante toename in cumulatieve N2O emissies, onder beide drainagebehandelingen. Er was een significant interactie-effect tussen drainagebehandeling en urinebehandeling, wat duidt op een ander effect van het waterinfiltratiesysteem in een situatie met urinebehandeling, dan zonder. Emissiefactoren voor urineplekken en mestflatten waren hoger bij een waterinfiltratiesysteem dan bij conventionele slootdrainage. De resultaten uit dit experiment suggereren dat het effect van een waterinfiltratiesysteem op N2O emissies uit veenweide niet consistent is en dat er een interactie bestaat met invoer van stikstof als gevolg van begrazing.

Een tweede veldexperiment werd uitgevoerd tussen het begin van 2023 en het begin van 2025. Dit experiment omvatte drie drainagebehandelingen: conventionele slootdrainage (CDD), en waterinfiltratiesystemen met een grondwaterniveau van respectievelijk 40 cm (WIS40) en 20 cm (WIS20) onder het oppervlak als streefpeil. Op ieder veld werden experimentele plots bemest met een minerale (kalkammonsalpeter en ammoniumsulfaat) of dierlijke mestsoort (drijfmest, de dunne en dikke fractie van drijfmest en stalmest), welke van elkaar verschillen in stikstof- en koolstofgehalte. Lachgasemissies werden wekelijks gemeten en de grasopbrengst en stikstofopname werden gemeten in meerdere grassnedes per jaar. Cumulatieve N2O emissies waren lager bij WIS40 dan CDD, maar de hoogste emissies vonden plaats bij de minst diepe drainage, WIS20. De applicatie van minerale meststoffen resulteerde in significant hogere emissies (14,8 tot 16,7 kg N ha-1) dan dierlijke mestsoorten (3,5 tot 8,3 kg N ha-1), met name bij WIS20. Deze verschillen waren ook aanwezig bij de opbrengst-gecorrigeerde emissies, ondanks een hogere stikstofbenutting voor de minerale dan de dierlijke meststoffen. Deze resultaten suggereren dat een ondiep grondwaterniveau door drainage met een waterinfiltratiesysteem het risico op N2O emissies uit veenweidebodem vergroot, mogelijk door verhoogde denitrificatie in de toplaag van de bodem. Het risico op hoge emissies is met name aanwezig in combinatie met minerale meststoffen.

De bevindingen in dit proefschrift laten zien dat zowel beschikbaarheid van bodemvocht als zuurstof limiterende factoren zijn voor veenoxidatie en dat het beperken van drainagediepte kan helpen om CO2 emissies uit veenbodem te reduceren. Het effect van een verhoogd grondwaterniveau op N2O emissies door veenoxidatie is minder duidelijk, omdat N2O emissies als gevolg van denitrificatie kunnen toenemen bij een ondiep grondwaterniveau. Dit risico kan met name bestaan in combinatie met urine excretie door grazend vee en het gebruik van minerale meststoffen.

Lees verder
Publicatiedatum 29 oktober 2026
Universiteit Wageningen University
Auteur Erne Blondeau
DOI nummer 10.18174/681377

Bekijk ook deze projecten

David Hageman

David Hageman

Wageningen University Lees meer
Erik De Blois

Erik De Blois

Wageningen University Lees meer
Reinier Damman

Reinier Damman

Wageningen University Lees meer