Daphne Everaerd

Iedereen weet hoe het voelt om gestrest te zijn: toen je klein was en je kleine broertje er vandoor ging met je favoriete speelgoedauto of misschien onlangs nog toen je in de file stond op weg naar een belangrijke afspraak. Door het leven heen maken we vele stressoren mee, variërend van te laat komen voor een afspraak tot meer ernstige stressoren, zoals het verliezen van je baan, een scheiding, gezondheidsproblemen of het verliezen van een dierbare. Over het algemeen is onze reactie op stress adaptief, wat wil zeggen dat onze reactie gericht is op aanpassing, en wordt al snel een nieuw evenwicht gevonden in relatie tot de stressor (homeostase). Wanneer de stress ernstig is of lang aanhoudt kunnen we echter uit balans raken: het aanpassen lukt dan niet meer zo goed (allostase). In sommige gevallen kan stress zelfs een belangrijke rol spelen in het ontstaan van gezondheidsproblemen, zoals angststoornissen of depressie. Om die reden is het belangrijk om beter te begrijpen hoe stress onze hersenen en ons gedrag beïnvloedt.

Niet iedereen reageert op dezelfde wijze op stress. Waar sommige mensen door een onverwachte file al behoorlijk uit balans kunnen raken, hebben anderen nauwelijks last van een stressvolle ervaring. Een van de redenen hiervoor is dat dezelfde stressor een verschillende impact kan hebben op verschillende mensen. Onderzoek heeft uitgewezen dat de stressrespons bijvoorbeeld op verschillende niveaus wordt beïnvloed door sekseverschillen. Naast de rol van genen en omgevingsfactoren, effecten van geslachtshormonen en stresshormonen, verschillen in hersenanatomie en hersenfuncties, lijken er ook verschillen te bestaan in de impact van specifieke stressoren tussen mannen en vrouwen. Stressgerelateerde psychiatrische aandoeningen, zoals angststoornissen en depressie, komen dan vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. Leeftijd is een andere factor die van invloed is op onze stressrespons. Kinderen en ouderen zijn kwetsbaarder voor stressvolle invloeden van buitenaf, waarschijnlijk omdat hun hersenen in deze periodes veel veranderingen ondergaan. Ouderen hebben daarnaast ook de gevolgen van chronische stress met de jaren “opgestapeld” en minder mogelijkheden tot herstel van nieuwe gevolgen van stress. Daarentegen zijn er ook aanwijzingen dat gezonde veroudering gepaard gaat met betere weerbaarheid voor stress: gezonde ouderen zijn over het algemeen beter in het reguleren van hun emoties dan jongeren. Tenslotte spelen ook individuele verschillen een rol. Genetische verschillen kunnen leiden tot verschillen in hersenstructuur en hersenfunctie. Dit speelt vervolgens een rol in de ontwikkeling van verschillende persoonlijkheidskenmerken, welke ook meespelen in het ontstaan van een angststoornis of depressie. Dit alles maakt dat verschillende mensen op dezelfde stressor toch anders kunnen reageren.