Marin Van Regteren

De zaadbank en het behoud van zaden na zaadval in de herfst

Zaden van verschillende pioniers en lage kwelder soorten waren aanwezig in de bodem van de begroeide kwelder (Hoofdstuk 2). In de transitiezone was de natuurlijke beschikbaarheid van levensvatbare zaden laag (Hoofdstuk 2, 3 en 5). Alhoewel de verspreiding van kwelderzaad voornamelijk lokaal is, waren zaden van het meerjarige Engels slijkgras bijna geheel afwezig in de transitiezone (Hoofdstuk 3 en 5). Zaden van de andere belangrijke pionier soort, zeekraal, kwamen wel voor in de zaadbank, echter zat de piek van deze zaden te diep om te zorgen voor succesvolle vestiging.

Het moment van verspreiden heeft effect op het behoud van de zaden. Zaden die we voor de winter experimenteel verspreid hadden zijn weg geërodeerd. Zaden die na de winter verspreid zijn, waren in het voorjaar nog aanwezig en konden zich vestigen (Hoofdstuk 3). Stormachtige omstandigheden gedurende de winter, zoals hoge getijen, windsnelheden en golven, hebben het verlies van zaden tot gevolg (Hoofdstuk 3). Natuurlijke beschikbaarheid van zaden in het voorjaar is laag omdat de verspreide zaden weer weg eroderen in de winter (Fig. S2).

Figuur S2. Grafische weergave van processen die beschikbaarheid van kwelder zaden beïnvloeden (Hs 3).

Rol van bodemdieren

Talrijke, kleine bodemdieren komen voor van de pionierszone tot aan het wad, merendeels bestaat dit uit oligochaeten (aquatische ringwormen), harpacticoide copepoden (benthische kreeftachtigen) en collembola (springstaarten) (Hoofdstuk 2). Deze benthische organismen woelen de bodem om en oligochaeten graven netwerken van tunnels (bioturbatie). Bioturbatie van de bodem zorgt ervoor dat zaden het sediment in getransporteerd worden, zowel in het veld (Hoofdstuk 3) als in het lab (Hoofdstuk 4). Zaden van verschillende groottes (1-20 mm) en drie verschillende soorten werden tot 3 cm diep getransporteerd binnen een periode van twee maanden (Hoofdstuk 3). Bioturbatie door oligochaeten hinderde ook de vestiging van pioniervegetatie, jonge zeekraal zaailingen werden begraven en omgewoeld (Hoofdstuk 4). Oligochaeten worden niet veel bestudeerd omdat ze klein en lastig te determineren zijn maar hebben een significante impact op de bodem door het omwoelen van het sediment. Oligochaeten veroorzaakte een tienvoudige penetratie diepte van zuurstof in vergelijking met sediment zonder deze wormen (Hoofdstuk 4). Op kwelder schaal lijkt het onwaarschijnlijk dat deze bodemdieren de vestiging van planten verhinderen. De meeste bodemdieren zijn namelijk gevonden in de pionierszone waar eenjarige pioniersvegetatie zich goed vestigt.

Implicaties en conclusies

De belangrijkste conclusie van dit onderzoek is dat zelfs met een zaadbron nabij (de pionierszone), zaden een limiterende factor kunnen zijn voor vestiging van vegetatie. In het voorjaar is de beschikbaarheid van natuurlijke en levensvatbare zaden aan de kwelderrand laag (Hoofdstuk 2, 3 en 5). Het dynamische karakter van de hoogteligging van de kwelder en het wad (Intermezzo) in combinatie met winterstormen heeft verlies van zaden opgeleverd (Hoofdstuk 3). Sediment omwoelende bodemdieren, die klein maar wel talrijk zijn, beïnvloeden succesvolle vestiging indirect door het begraven van zaden of het veranderen van de chemische samenstelling van de bodem (Hoofdstuk 2 en 4). Wanneer men het voorkomen van gezonde en veerkrachtige kwelders tracht te stimuleren, zijn de juiste randvoorwaarden betreft beschikbaarheid van zaden en sediment dynamiek essentieel (Fig. S1). Beheerders van kustsystemen zullen rekening moeten houden met de mogelijkheid dat beschikbaarheid van zaden verder daalt doordat, in verband met klimaatverandering, waarschijnlijk meer stormen en hoge getijen zullen voorkomen. Dit in combinatie met zeespiegelstijging zal impact hebben op hydrodynamische dynamiek en kan de groei van kwelders belemmeren of zelfs voor kwelder erosie zorgen.