Marie Fleur Bremaud

Dit proefschrift onderzoekt het functioneren van Europese voedselsystemen die gebruikmaken van onderbenutte gewassen (UC's). UC's, als genetisch diverse en lokaal aanpasbare gewassen, zijn geïdentificeerd als potentiële bijdragers aan duurzamere voedselsystemen. Door diversificatie en aanpassingsvermogen ondersteunen ze de veerkracht van boerderijen en waardeketens, vooral in het licht van klimaatverandering. De literatuur over de economische aspecten van UC's is versnipperd, wat een volledig beeld van hun potentieel in de Europese context belemmert.

In hoofdstuk 2 werd de wetenschappelijke literatuur over UC's in kaart gebracht. Resultaten toonden aan dat UC's vaak verband houden met kleinschalige boerderijen met agro-ecologische praktijken en lokale verkoop. Hoewel ze positieve kenmerken hebben zoals lagere inputkosten en stabiele opbrengsten, zijn er uitdagingen zoals moeilijke toegang tot zaden en onverenigbaarheid met registratieregels. Analyse van 17 UC-boerderijen in Frankrijk (Hoofdstuk 3) toonde aan dat deze winstgevend zijn met lage schulden, waarbij boeren streven naar autonomie en bijdragen aan de lokale economie.

De veerkracht van waardeketens in Schotland, Frankrijk en Nederland werd onderzocht (Hoofdstuk 4). Er was sprake van een sterke 'agency' door kennis en circulariteit, maar beperkte financiële buffers. De ketens zijn geconfigureerd op basis van veerkrachtprincipes en kunnen de herinrichting van reguliere ketens inspireren. Opschalingspaden in Nederland werden verkend via workshops met experts (Hoofdstuk 5). Resultaten wezen op een gebrek aan maatschappelijk bewustzijn en beleid dat niet aansluit bij UC-praktijken. Een gewenste toekomst omvat aangepaste regelgeving, betere educatie en een landelijk netwerk voor zaadbeheer.

De belangrijkste conclusies zijn:
1. UC-voedselsystemen worden gekenmerkt door actoren die streven naar maatschappelijk welzijn en milieubehoud.
2. UC-boerderijen zijn winstgevend door niet-reguliere besluitvorming gericht op autonomie en diversiteit.
3. Waardeketens bestaan uit winstgevende bedrijven die opereren via samenwerking en langetermijnpartnerschappen.
4. Motivaties van UC-boeren verschillen van mainstream boeren; winstgevendheid is een middel, geen doel.
5. Opschaling vereist een geïntegreerd plan dat beleidswijzigingen en educatie combineert om 'ruimte' te creëren voor deze systemen.