Maartje Van De Meeberg

ACHTERGROND

Inflammatoire darmziekte (IBD) is een chronische ontstekingsziekte van het maagdarmkanaal (hoofdstuk 1). IBD is onder te verdelen in de ziekte van Crohn (ZvC) en colitis ulcerosa (CU). Ontsteking van het slijmvlies en de maagdarmwand leidt tot klachten van buikpijn en diarree. De activiteit van de ziekte en de mate van klachten wisselen tussen patiënten en gedurende iemands leven. We kunnen IBD niet genezen, maar met medicijnen kunnen we de ontsteking remmen (remissie inductie) en voor langere tijd onderdrukken (behoud van remissie). Ondanks het feit dat er veel nieuwe medicijnen zijn, valt de effectiviteit van de behandeling vaak tegen. Optimalisatie van de behandeling van IBD is nodig.

Therapeutische geneesmiddelen monitoring (TDM) is een methode om de behandeling te optimaliseren. TDM behelst het meten van de hoeveelheid van het geneesmiddel in het lichaam van de individuele patiënt (de concentratie of spiegel) waardoor de dokter de behandeling met het medicijn tijdig en op de juiste manier kan aanpassen (bijvoorbeeld de dosering verhogen of verlagen, omzetten naar andere toedieningsvorm of overstappen naar een ander medicijn). Hiervoor zijn de volgende voorwaarden van belang: de medicijnspiegel kan betrouwbaar gemeten worden in een relevant deel van het lichaam, medicijnspiegels verschillen tussen patiënten en de medicijnspiegels verschillen niet veel binnen één patiënt over de tijd. Het belangrijkste is dat er een duidelijke relatie is tussen de spiegel en de werkzaamheid en/of bijwerkingen van het medicijn (concentratie-effect relatie). Het doel van TDM is door betere afstemming in elke patiënt een medicijn beter te laten werken en/of minder bijwerkingen te geven. De dokter kan streven naar een hogere spiegel als het medicijn dan beter werkt, of naar een lagere spiegel als dit minder bijwerkingen geeft. TDM wordt al toegepast bij enkele medicijnen (thiopurines en TNF-α remmers) tijdens de behandeling van IBD. Dit proefschrift onderzoekt of TDM van mesalazine mogelijk is in patiënten met CU (in deel A) en van methotrexaat in patiënten met ZvC (deel B).

TDM VAN MESALAZINE IN COLITIS ULCEROSA

Mesalazine is een medicijn dat geslikt kan worden als tablet of korrels, of anaal kan worden toegediend als zetpil of klysma. Het medicijn werkt lokaal: als het medicijn uiteenvalt in de darm is 5-ASA de werkzame stof die direct in het slijmvlies de ontsteking remt. Het deel van het medicijn dat in het bloed en urine zit, remt niet de ontsteking in de darm. 5-ASA wordt omgezet in het afbraakproduct N-Acetyl-5-ASA (inactieve metaboliet). Om te onderzoeken of er een concentratie-effect relatie is richten wij ons daarom op het meten van de hoeveelheid 5-ASA in het darmslijmvlies en de ontlasting.