Kim Donachie

The development of an intervention program to optimize psychosocial support in prostate cancer patients undergoing active surveillance

Tegenwoordig kiezen steeds meer mannen met een milde vorm van prostaatkanker voor Actief Volgen (Active Surveillance). Dit betekent dat de tumor nauwkeurig in de gaten wordt gehouden met bloedonderzoek en scans, maar dat er niet direct wordt behandeld. Dit voorkomt vervelende bijwerkingen zoals incontinentie of erectieproblemen, maar het brengt een psychologische puzzel met zich mee: je weet dat je een tumor hebt, maar je wordt niet “echt” behandeld. Dit zorgt bij veel mannen voor onzekerheid en angst, vooral wanneer het tijd is voor het halfjaarlijkse bloedonderzoek. Soms is deze spanning zo groot dat mannen toch voor een actieve behandeling kiezen, terwijl dat medisch gezien niet nodig is. Dit proefschrift onderzoekt hoe we mannen beter kunnen ondersteunen, onder andere met een speciale app, zodat zij niet het idee hebben ‘niets te doen’, maar zelf de regie te voeren over hun gezondheid.

In hoofdstuk 2 hebben we onderzocht waar mannen tijdens Actief Volgen behoefte aan hebben. In dit onderzoek is gesproken met 17 mannen die voor Actief Volgen hadden gekozen. Hieruit bleek dat vooral het wachten op de uitslag van het bloedonderzoek en de medische controles voor veel spanning zorgen. Mannen die goed met deze situatie om konden gaan, hadden vaak een sterke vertrouwensband met hun dokter en zochten zelf actief naar betrouwbare informatie. De belangrijkste conclusie was dat mannen direct na de diagnose behoefte hebben aan eerlijke, begrijpelijke informatie om de ziekte te kunnen accepteren en graag iets willen doen aan hun gezondheid.

In de studie die is beschreven in hoofdstuk 3 is wereldwijd gezocht naar bestaande ondersteuning voor mannen in dit traject. Er werden 12 belangrijke onderzoeken gevonden. De resultaten laten zien dat drie dingen echt helpen: goede voorlichting, contact met lotgenoten en aandacht voor een gezonde leefstijl. Vooral gezond eten en meer bewegen gaven mannen het gevoel weer controle te krijgen over hun eigen lichaam en leven.

In hoofdstuk 4 staat beschreven dat er samen met een team van experts is onderzocht hoe we mannen met prostaatkanker tijdens Actief Volgen het beste kunnen begeleiden. Om een goed ondersteuningsprogramma te maken, is de hulp ingeschakeld van 31 experts, waaronder patiënten, partners, psychologen, diëtisten, fysiotherapeuten, verpleegkundigen en artsen. Zij hebben samen bepaald welke onderdelen het belangrijkst zijn. Er was overeenstemming over 13 onderdelen, zoals het standaard bespreken van de psychische last tijdens een afspraak, het bieden van hulp bij het voorbereiden van het gesprek met de dokter en het geven van duidelijke adviezen over gezonde voeding en vitamines.

De 13 gekozen onderdelen zijn verwerkt in een digitale app: “MijnAS”. In hoofdstuk 5 wordt de ontwikkeling van deze app stap voor stap beschreven. De app is ontwikkeld samen met de mannen die hem gaan gebruiken. In de app kunnen mannen hun eigen bloedwaarden bijhouden in een grafiek, zich voorbereiden op een gesprek met de dokter, een gezondheidsvragenlijst invullen en video’s bekijken over prostaatkanker en leefstijl. Tests lieten zien dat de app makkelijk te gebruiken is en overzichtelijk aanvoelt.

In hoofdstuk 6 staat beschreven hoe de app in de praktijk is getest. De app is drie maanden lang gebruikt door 35 mannen in vier verschillende ziekenhuizen. De meeste mannen (73%) waren erg positief en noemden de app een “psychologisch houvast”. Uit de gegevens bleek dat mannen de app vooral gebruikten op belangrijke momenten, zoals direct ná hun diagnose of vlak voor een controle in het ziekenhuis. Een belangrijk verbeterpunt was dat de app in de toekomst direct gekoppeld moet worden aan het systeem van het ziekenhuis, zodat mannen hun uitslagen niet meer zelf hoeven over te typen.

De belangrijkste les van dit proefschrift is dat Actief Volgen geen periode van alleen maar afwachten hoeft te zijn. Hoewel onzekerheid een vast onderdeel is van het traject, blijkt dat mannen hier beter mee omgaan als zij zelf de regie pakken. De MijnAS-app ondersteunt dit door mannen voor te bereiden op afspraken in het ziekenhuis en informatie te bieden over leefstijl, waardoor ‘afwachten’ verandert in actief bezig zijn met je gezondheid.

De app vervangt de zorg van de dokter of verpleegkundige niet, maar helpt juist extra mee. De verpleegkundige kan de informatie uit de app gebruiken voor een persoonlijk gesprek dat echt over jouw behoeften gaat. Het is wel belangrijk dat de app voor iedereen makkelijk te gebruiken is, ook als je minder ervaring hebt met technologie. Ook moet de app in de toekomst verbonden worden met het ziekenhuisdossier. Zo draait Actief Volgen niet meer om onzekerheid, maar om je eigen keuzes en een fijn leven.

Lees verder
Publicatiedatum 20 november 2026
Universiteit Open Universiteit
Auteur Kim Donachie
ISBN nummer 978-94-6534-670-0
DOI nummer 10.71583/20261120kmd

Bekijk ook deze projecten

Anne Versteeg

Anne Versteeg

Open Universiteit Lees meer
Julie Han

Julie Han

Open Universiteit Lees meer
Johanna Ospel

Johanna Ospel

Open Universiteit Lees meer