Berke Kisaoglan

Biopolymer recovery from wastewater

Afvalwaterzuiveringssystemen moeten verder gaan dan alleen het verwijderen van vervuiling en bijdragen aan hergebruik van grondstoffen en doelstellingen van de circulaire economie. Afvalwater bevat grote hoeveelheden organisch materiaal en een deel hiervan kan mogelijk worden teruggewonnen als waardevolle bioge- baseerde producten. Een veelbelovende route is de omzetting van organische stoffen naar extracellulaire polymere stoffen (EPS), biopolymeren met hoog mo- lecuulgewicht die van nature door micro-organismen worden geproduceerd. EPS bestaan voornamelijk uit polysachariden en eiwitten en bevatten functionele groe- pen waarmee ze kunnen interacteren met deeltjes, metalen en andere oppervlak- ken. Deze eigenschappen maken EPS interessant als potentiële bioflocculanten voor water- en afvalwaterbehandeling.

Conventionele flocculatieprocessen zijn doorgaans afhankelijk van syntheti- sche polymere flocculanten, zoals producten op basis van polyacrylamide. Deze polymeren zijn effectief bij lage doseringen en worden veel gebruikt voor vast- vloeistofscheiding, maar hun fossiele oorsprong, persistentie en mogelijke milieu- effecten hebben tot zorgen geleid. Biologisch afbreekbare en hernieuwbare alter- natieven zijn daarom steeds meer nodig. Microbiële EPS kunnen zo’n alternatief bieden, vooral wanneer ze door gemengde microbiële culturen worden geprodu- ceerd uit organische afvalstromen. In vergelijking met zuivere-cultuurprocessen vereisen gemengde-cultuursystemen geen steriele bedrijfsvoering en kunnen ze complexe, goedkope substraten gebruiken. Voor praktische toepassing zijn ech- ter betrouwbare procescondities nodig die EPS-overproductie stimuleren en EPS met stabiele functionele eigenschappen opleveren.

Dit proefschrift onderzoekt of gemengde microbiële culturen kunnen worden gestuurd om EPS over- te produceren uit substraten afkomstig van afvalwater, en of de teruggewonnen EPS kunnen functioneren als bioflocculanten. Het werk verbindt drie hoofdaspecten: operationele sturing van EPS-productie, de ontwikkeling van de microbiële gemeenschap onder EPS-overproducerende condities, en de toepassing van de teruggewonnen EPS voor de flocculatie van verschillende deeltjes. Het overkoepelende doel was om beter te begrijpen hoe EPS-productie betrouwbaar gemaakt kan worden voor toekomstige opschaling en hoe de resulterende EPS presteren in vast-vloeistofscheidingsprocessen.

Het proefschrift plaatst eerst EPS-terugwinning in de bredere context van afvalwaterbehandeling en de ontwikkeling van duurzame flocculanten. In con- ventionele zuiveringssystemen moeten gesuspendeerde en colloïdale deeltjes effi- ciënt worden verwijderd om een goede effluentkwaliteit en een stabiele werking te waarborgen. Coagulatie en flocculatie zijn hiervoor centrale processen. Het vervangen van synthetische polymeren op fossiele basis door biogebaseerde alter- natieven vereist echter niet alleen een geschikt product, maar ook een haalbaar productieproces. EPS zijn al aanwezig in biologische afvalwaterzuiveringssyste- men, maar worden vaak als operationeel problematisch gezien, omdat ze kunnen bijdragen aan slibzwelling, toename van de viscositeit en membraanvervuiling. In dit proefschrift werden EPS in plaats daarvan beschouwd als een waardevol terugwinbaar product. Dit vereiste het identificeren van operationele condities die micro-organismen stimuleren om EPS te produceren boven de normale ach- tergrondniveaus.

Hoofdstuk 2 van het proefschrift richt zich op EPS-productie uit synthetisch afvalwater rijk aan glycerol met behulp van membraanbioreactoren. De invloed van het type inoculum, de koolstof-stikstofverhouding en de slibretentietijd werd onderzocht. De resultaten toonden aan dat sterke stikstoflimitatie gecombineerd met een korte slibretentietijd een sleutelstrategie was om EPS-overproductie door gemengde microbiële culturen te stimuleren. Onder deze condities waren zowel communale als industriële slibinocula in staat EPS te produceren, hoewel de omvang en stabiliteit van de productie verschilden tussen de inocula. De terug- gewonnen EPS waren voornamelijk rijk aan polysachariden en hadden een hoog molecuulgewicht, wat gunstige eigenschappen zijn voor flocculatie. De EPS ver- toonden hoge flocculatie-efficiënties met kaoliniet, waarmee werd aangetoond dat EPS afkomstig van gemengde culturen kunnen functioneren als bioflocculanten. Deze bevindingen lieten zien dat EPS-overproductie in continue reactoren kan worden bereikt en dat stikstoflimitatie met een korte SRT een belangrijke selec- tiedruk is.

Hoofdstuk 3 breidt deze strategie uit naar afvalwater rijk aan vluchtige vet- zuren (VFA’s), wat relevant is omdat VFA’s veelvoorkomende tussenproducten zijn bij anaerobe behandeling en fermentatie van organische afvalstromen. Een membraanbioreactor en een continu geroerde tankreactor (CSTR) werden verge- leken onder stikstoflimitatie en een korte SRT. De resultaten toonden aan dat EPS-productie ook kon worden bereikt uit VFA-rijke substraten, wat aangeeft dat de strategie die was ontwikkeld voor glycerolrijk afvalwater overdraagbaar was naar een andere belangrijke klasse van grondstoffen afkomstig uit afval. De CSTR liet onder de geteste condities een betere VFA-omzetting en hogere EPS- opbrengsten zien dan de MBR, wat suggereert dat eenvoudigere reactorconfigu- raties geschikt kunnen zijn voor EPS-productie. Belangrijk is dat, hoewel VFA’s vaak worden geassocieerd met PHA-productie, de gekozen condities de koolstof voornamelijk naar EPS stuurden in plaats van naar intracellulaire PHA-opslag. Dit ondersteunt EPS-productie als een alternatieve route voor het valoriseren van gefermenteerde afvalstromen.

Het proefschrift onderzoekt vervolgens in Hoofdstuk 4 de microbiële ge- meenschappen die samenhangen met EPS-overproductie. Zeven bioreactoren, onder verschillende condities, werden vergeleken met behulp van 16S rRNA-gen- amplicon-sequencing. De analyse toonde aan dat EPS-productie in gemengde microbiële culturen niet aan één enkel dominant micro-organisme kon worden toegeschreven. In plaats daarvan leek EPS-overproductie een functie op ge- meenschapsniveau te zijn, ondersteund door meerdere taxa die kunnen bijdra- gen aan EPS-productie en EPS-afbraak. Vermoedelijke EPS-producerende taxa zoals Brevundimonas, Pseudoxanthomonas, Microbacterium, Novosphingobium, Flavobacterium, en Chryseobacterium werden onder verschillende condities gede- tecteerd. Tegelijkertijd werden ook potentiële EPS-afbrekende of predatorische groepen waargenomen, waaronder Saprospiraceae, Bdellovibrio, Micavibrionales, en verwante taxa. Deze bevindingen benadrukken dat EPS-overproducerende bioreactoren dynamische ecologische systemen zijn waarin productie- en omzet- tingsprocessen waarschijnlijk gelijktijdig plaatsvinden. De resultaten lieten ook zien dat het type substraat, de reactorconfiguratie, het inoculum en de ope- ratietijd de structuur van de microbiële gemeenschap bepaalden. Analyse van het 16S rRNA-gen alleen kon echter de actieve functionele rollen van individu- ele micro-organismen niet bevestigen. Toekomstige studies moeten daarom mi- crobiële gemeenschapsprofilering combineren met functionele benaderingen zoals metagenomics, transcriptomics of proteomics om de organismen en routes die di- rect betrokken zijn bij EPS-synthese en -afbraak beter te kunnen identificeren.

Het laatste experimentele deel van het proefschrift (Hoofdstuk 5) evalueert of EPS afkomstig van gemengde culturen deeltjes kunnen flocculeren buiten het veelgebruikte modelmineraal kaoliniet. EPS met verschillende samenstellingen werden getest met kaoliniet, montmorilloniet, talk en een suspensie van ijzerrijke colloïden. De resultaten toonden aan dat de flocculatieprestaties sterk afhingen van de eigenschappen van de doeldeeltjes. EPS presteerden het best met het matig geladen en hydrofiele kaoliniet, waarbij hoge flocculatie-efficiënties werden bereikt onder geoptimaliseerde calciumcondities. De prestaties waren lager voor het sterk geladen en sterk hydrofiele montmorilloniet en beperkt voor het hy- drofobe talk. Deze verschillen geven aan dat EPS-flocculatie niet alleen wordt bepaald door de eigenschappen van de EPS, maar ook door de oppervlaktechemie, hydrofiliciteit, lading en morfologie van de deeltjes. Calcium was essentieel voor robuuste flocculatie in de meeste systemen, wat suggereert dat calciumgemedi- eerde brugvorming tussen functionele groepen van EPS en deeltjesoppervlakken een dominant mechanisme is. In de ijzerrijke colloïdale suspensie waren hogere EPS-doseringen nodig dan voor de modelmineralen, maar kon nog steeds een hoge troebelheidsverwijdering worden bereikt. Dit toont aan dat EPS complexere deel- tjes kunnen flocculeren, hoewel de toepassingscondities moeten worden aangepast aan het doelwater en het type deeltje.

Al met al toont dit proefschrift aan dat gemengde microbiële culturen kunnen worden gestuurd om EPS te overproduceren uit organische stromen afkomstig van afvalwater en dat de teruggewonnen EPS potentie hebben als duurzame biofloccu- lanten. Sterke stikstoflimitatie gecombineerd met een korte slibretentietijd werd geïdentificeerd als een robuuste operationele strategie voor EPS-overproductie. Het werk liet ook zien dat EPS-productie kan worden overgedragen van glyce- rolrijke naar VFA-rijke substraten en dat de reactorconfiguratie de procespres- taties beïnvloedt. Analyse van de microbiële gemeenschap gaf aan dat EPS- overproductie waarschijnlijk een functie op gemeenschapsniveau is in plaats van de activiteit van één dominante producent. Ten slotte toonden de flocculatiestu- dies aan dat EPS afkomstig van gemengde culturen een hoge deeltjesverwijdering kunnen bereiken, maar dat hun effectiviteit afhangt van het op elkaar afstemmen van EPS-eigenschappen, calciumcondities en oppervlakte-eigenschappen van de deeltjes. De bevindingen dragen bij aan de ontwikkeling van afvalwaterzuiverings- systemen die nuttige biopolymeren terugwinnen terwijl organische afvalstromen worden behandeld. Door organisch afval om te zetten in functionele flocculan- ten op EPS-basis kan deze aanpak zowel hergebruik van grondstoffen als een verminderde afhankelijkheid van synthetische polymeren op fossiele basis onder- steunen. Verder onderzoek is nog nodig om echte afvalwaterstromen te testen op EPS-overproductie, de procesbeheersing te verbeteren, de langetermijnstabiliteit te beoordelen, de stroomafwaartse terugwinning en zuivering te evalueren, en technisch-economische en milieukundige beoordelingen uit te voeren. Desalniet- temin biedt dit proefschrift een wetenschappelijke basis voor het ontwikkelen van EPS-overproductiesystemen met gemengde microbiële culturen als een veelbelo- belovende route naar duurzame flocculantproductie en circulaire waterbehandeling.

Lees verder
Publicatiedatum 26 november 2026
Universiteit Wageningen University
Auteur Berke Kisaoglan
DOI nummer 10.18174/681711

Bekijk ook deze projecten

Lianne Remijn

Lianne Remijn

Wageningen University Lees meer
Mariana Riquito

Mariana Riquito

Wageningen University Lees meer
Hanne Wiegel

Hanne Wiegel

Wageningen University Lees meer