Ana Stojanovic
Nurturing Thriving Healthcare Professionals
Het welzijn van zorgprofessionals is een wereldwijd en ernstig probleem aan het worden. Ongeveer één op de drie zorgprofessionals rapporteert symptomen van burn-out of depressie. Dit heeft niet alleen gevolgen voor de werknemers zelf, maar ook voor de patiëntenzorg. Wanneer zorgprofessionals het moeilijk hebben, zijn ze vaker ontevreden over hun werk, werken ze minder uren, maken ze meer fouten en leveren ze zorg van lagere kwaliteit. In sommige gevallen is het zelfs gekoppeld aan een hogere patiëntsterfte.
Deze uitdagingen worden veroorzaakt door veeleisende arbeidsomstandigheden in de zorg. Veel zorgprofessionals hebben te maken met lange werkdagen, ploegendiensten, een hoge werkdruk en onduidelijke rollen. Er heerst ook een sterke cultuur waarin de patiënt centraal staat, vaak ten koste van het eigen welzijn. Deze druk is echter niet voor iedereen hetzelfde. Verpleegkundigen kampen vaak met personeelstekorten en voelen zich ondergewaardeerd, artsen ervaren een hoge administratieve druk en constante tijdsdruk, en stagiairs (zoals coassistenten) hebben vaak te maken met academische stress en financiële zorgen. Dit proefschrift onderzoekt hoe professionele coaching zorgprofessionals kan ondersteunen in hun groei en welzijn binnen deze verschillende groepen.
Welzijn omvat zowel je goed voelen als goed functioneren in het leven (Ryan & Deci, 2001). Mensen geven actief vorm aan hun welzijn door zelfregulatie, door hun gedachten, emoties en gedrag te beheersen en tegelijkertijd aan doelen te werken (Zimmerman, 2000). Dit proces omvat het stellen van doelen, eraan werken en reflecteren op de voortgang. Het wordt beïnvloed door persoonlijke overtuigingen, zoals vertrouwen in de eigen capaciteiten, en door externe ondersteuning, zoals feedback en aanmoediging. Op de werkplek vinden deze processen plaats in omgevingen die welzijn kunnen bevorderen of belemmeren (Bakker & Demerouti, 2017). Het versterken van de manier waarop mensen zichzelf en hun doelen managen is daarom belangrijk voor het behoud van welzijn en coaching is een veelbelovende manier om dit te ondersteunen.
Professionele coaching is een vrijwillig en doelgericht proces dat mensen helpt inzicht te krijgen, doelen te stellen en actie te ondernemen (Grant, 2003). In tegenstelling tot het geven van advies of training richt coaching zich op het helpen van individuen om hun eigen oplossingen te vinden. In de gezondheidszorg is aangetoond dat coaching het welzijn, de veerkracht en de werkbetrokkenheid verbetert, maar we begrijpen nog steeds niet volledig hoe coaching werkt of voor wie coaching het beste werkt.
Dit proefschrift onderzoekt de rol van coaching aan de hand van drie hoofdvragen. Ten eerste wordt onderzocht welke doelen zorgprofessionals hebben in verschillende carrièrefasen en hoe coaching deze doelen kan ondersteunen. Ten tweede wordt onderzocht of coaching het welzijn en de persoonlijke hulpbronnen verbetert, met name bij artsen en verpleegkundigen. Ten derde wordt gekeken naar hoe welzijn is opgebouwd uit verschillende onderling verbonden onderdelen, zoals werkbetrokkenheid, zelfeffectiviteit en autonomie, en hoe coaching deze verbanden kan beïnvloeden.
Empirische Bevindingen
Doelen van Zorgprofessionals in Coaching
Hoofdstukken 2 en 3 richten zich op de eerste onderzoeksvraag: welke doelen zorgprofessionals nastreven in coaching en hoe coaching deze doelen kan ondersteunen. Hoofdstuk 2 onderzocht de ontwikkelingsdoelen van 938 artsen in verschillende carrièrefasen, werkzaam in 16 ziekenhuizen. Er worden zes hoofdthema's geïdentificeerd: carrière en toekomst, huidige baan en taken, interpersoonlijke relaties, zelfontwikkeling, gezondheid en welzijn en niet-werkgerelateerde aspecten. De bevindingen tonen aan dat artsen naarmate hun carrière vordert een breder scala aan coachingdoelen nastreven, variërend van persoonlijke ontwikkeling en carrièreplanning in de beginfase tot interpersoonlijke, niet-werkgerelateerde en gezondheidsgerelateerde doelen in latere fasen. Deze bevindingen benadrukken dat de behoeften van zorgprofessionals in de loop der tijd veranderen en dat standaardinterventies (zoals die zich alleen richten op stressvermindering) mogelijk niet volstaan. Coaching blijkt daarentegen een flexibele en gestructureerde interventie te zijn die een breed scala aan ontwikkelingsdoelen kan ondersteunen, waarbij persoonlijke, interpersoonlijke en professionele groei worden geïntegreerd in één op maat gemaakt proces (Greif, 2025).
Hoofdstuk 3 onderzocht hoe oplossingsgerichte en cognitief-gedragsmatige coachingsbenaderingen aansluiten bij het doelniveau en de cognitieve voorkeuren van de coachees. Deze studie maakte gebruik van twee experimentele vignetstudies met 198 coaches en 142 potentiële coachees. De resultaten toonden aan dat coaches oplossingsgerichte coaching geschikter achtten voor concrete, taakgerichte doelen. De perceptie van potentiële coachees van coachingsbenaderingen werd echter voornamelijk gevormd door cognitieve behoeften en voorkeuren, zoals de behoefte aan zelfreflectie of oplossingsgericht denken. Deze bevindingen suggereren dat het succes van coaching gemaximaliseerd kan worden wanneer de benadering bewust wordt aangepast aan zowel het type doel als aan de manier waarop individuen het liefst denken en informatie verwerken (Higgins, 2000; Lord et al., 2010). Een dergelijke aanpassing kan de motivatie, het plezier en de actieve betrokkenheid van coachees bij het nastreven van doelen vergroten, waardoor zelfregulerende processen die essentieel zijn voor het bereiken van professionele en persoonlijke doelen worden versterkt.
Impact van Coaching op Welzijnsniveaus
Hoofdstukken 4, 5 en 6 behandelen de tweede onderzoeksvraag: of coaching het welzijn en de persoonlijke hulpbronnen van artsen en verpleegkundigen verbetert. Hoofdstuk 4 volgde 258 artsen gedurende een coachingprogramma van 12 maanden, met vier meetmomenten. De resultaten toonden aan dat de balans tussen werk en privéleven van artsen verbeterde na de coaching en werd ondersteund door factoren zoals het stellen van grenzen, zelfcompassie en een ondersteunende werkomgeving.
Hoofdstuk 5 onderzocht 332 artsen door hun situatie vóór en na de coaching te vergelijken. De bevindingen toonden aan dat coaching geassocieerd werd met lagere werkdruk (d.w.z. werk-privéconflict, baanongzekerheid) en minder negatieve welzijnsgevoelens (d.w.z. stress, uitputting, cynisme). Tegelijkertijd werd coaching in verband gebracht met meer werkgerelateerde hulpbronnen (d.w.z. steun van collega's, autonomie, psychologische veiligheid), meer persoonlijke hulpbronnen (d.w.z. hoop, optimisme, veerkracht, zelfeffectiviteit, zelfcompassie, psychologische flexibiliteit) en een hoger positief welzijn (d.w.z. herstel, werkbetrokkenheid).
Hoofdstuk 6 maakte gebruik van een gerandomiseerd gecontroleerd onderzoek met 150 verpleegkundigen, waarbij de ene groep coaching ontving en de andere niet. De resultaten toonden aan dat verpleegkundigen die deelnamen aan coaching minder stress en uitputting ervoeren en een hogere werkbetrokkenheid hadden in vergelijking met degenen die geen coaching ontvingen.
Samen laten deze studies zien dat coaching zowel artsen als verpleegkundigen ten goede kan komen. Coaching lijkt via meerdere complementaire mechanismen te werken, zoals het helpen van mensen bij het stellen van duidelijkere doelen (Locke & Latham, 2002), het opbouwen van persoonlijke sterke punten (Bakker & Demerouti, 2007) en het genereren van meer positieve emoties (Fredrickson, 2004). Dit vermogen om uiteenlopende positieve resultaten te behalen suggereert dat coaching functioneert als een dynamische, adaptieve interventie die in staat is om duurzaam welzijn te ondersteunen in veeleisende zorgomgevingen.
De Impact van Coaching op de Regulering van Welzijn
Hoofdstukken 5 en 6 behandelen ook de derde onderzoeksvraag: hoe welzijn is opgebouwd uit verschillende onderling verbonden onderdelen en hoe coaching deze verbindingen kan beïnvloeden. Deze studies maken gebruik van de psychologische netwerkbenadering (Borsboom et al., 2022), die welzijn ziet als een netwerk van onderling verbonden elementen, zoals stress, betrokkenheid, veerkracht, zelfeffectiviteit, werkdruk en ondersteuning. Veranderingen in één deel van het netwerk hangen dus vaak samen met veranderingen in de andere delen.
Hoofdstuk 5 toonde aan dat het welzijnsnetwerk van artsen wordt gekenmerkt door sterke verbanden tussen persoonlijke hulpbronnen en welzijnstoestanden. Bovendien bleken persoonlijke en werkgerelateerde hulpbronnen (bijv. zelfeffectiviteit, autonomie) na coaching nog sterker verbonden te zijn met welzijnstoestanden (bijv. burnoutsymptomen), wat suggereert dat mensen beter in staat zijn hun eigen sterke punten en hulpbronnen te gebruiken om uitdagingen aan te gaan en hun welzijn te reguleren.
Hoofdstuk 6 toonde aan dat coaching de positieve link tussen zelfeffectiviteit en werkbetrokkenheid versterkte en de negatieve link tussen ontspanning en uitputting, waarmee het potentieel van coaching om de wisselwerking tussen welzijnsfactoren en -toestanden positief te beïnvloeden werd benadrukt.
Over het geheel genomen suggereren deze bevindingen dat coaching niet alleen afzonderlijke aspecten van welzijn verbetert, maar er ook voor zorgt dat deze aspecten effectiever samenwerken. Coaching kan professionals daarom helpen hun persoonlijke hulpbronnen effectiever te benutten en hun reacties op uitdagingen te reguleren, wat een duurzaam en veerkrachtig welzijn en functioneren bevordert.
Praktische Implicaties
Deze bevindingen hebben verschillende praktische implicaties. Zorgorganisaties zouden een psychologisch veilig klimaat moeten creëren dat reflectie, continu leren en welzijn stimuleert en doorlopende, toegankelijke coaching moeten aanbieden die is geïntegreerd in bredere strategieën voor personeelsontwikkeling (Jansen et al., 2024). Coaches zouden systematisch de doelen, cognitieve voorkeuren, carrièrefasen en het welzijn van de coachees moeten beoordelen om benaderingen op maat te maken die de betrokkenheid maximaliseren en relevante zelfregulerende processen activeren.
Over het algemeen benadrukt dit proefschrift dat duurzaam welzijn en professionele groei in de gezondheidszorg voortkomen uit een dynamische wisselwerking tussen individuele autonomie en een ondersteunende omgeving. Het benadrukt daarmee de gedeelde verantwoordelijkheid van individuen en instellingen voor het creëren van omgevingen die adaptieve ontwikkeling, veerkracht en een bloeiend leven gedurende de gehele professionele loopbaan mogelijk maken.
| Publicatiedatum | 19 november 2026 |
| Universiteit | Erasmus Universiteit Rotterdam |
| Auteur | Ana Stojanovic |
| ISBN nummer | 978-94-6534-656-4 |