Rosa Boone

Inoculatie met levende grond heeft duidelijk potentie om bodemgemeenschappen te sturen, zoals de kas liet zien, maar dat potentieel vertaalde zich niet naar een snel, meetbaar effect onder realistische omstandigheden in het veld. Dat betekent niet dat de methode geen kans heeft voor de praktijk, maar wel dat er waarschijnlijk meer tijd en aanvullende maatregelen nodig zijn, zoals een dikkere laag donorgrond of het van tevoren beter verstoren van de bodem. De transdisciplinaire context Ik sluit dit proefschrift af door de ecologische bevindingen te plaatsen in een bredere, maatschappelijke context. Weten wát er ondergronds verandert bij extensivering is niet hetzelfde als weten wat een boer nodig heeft, financieel of sociaal, om die overstap ook echt te maken. Certificeringssystemen en beleidsregels werken vaak nog steeds met vaste categorieën van beheer, terwijl dit proefschrift juist laat zien dat een gradiënt de werkelijkheid beter weerspiegelt. De gesprekken met boeren en andere betrokkenen zoals uit hoofdstuk 5, zijn een eerste, kleine stap naar instrumenten die wetenschappelijke inzichten kunnen koppelen aan de praktische, geleidelijke manier waarop boeren hun bedrijfsvoering daadwerkelijk aanpassen. Overkoepelende conclusie De rode draad van dit proefschrift is een andere manier van kijken: extensivering is geen knop die je omzet tussen twee categorieën, maar een geleidelijk proces. Dit proces speelt zich af in de bodem, via eigenschappen en gemeenschappen die allemaal in hun eigen tempo veranderen en door verschillende mechanismen worden gestuurd. Dit levert drie concrete inzichten op voor de bodems gemeten in deze studie. Ten eerste blijken organische koolstof, afbraaksnelheid en schimmelsamenstelling betrouwbare graadmeters te zijn voor hoe intensief een perceel op dit moment wordt beheerd. Ten tweede blijken mVOCs een veelbelovende, maar contextafhankelijke manier om bodems te monitoren, vooral geschikt om geleidelijke verandering te volgen. Ten derde laat het inoculatie-experiment zien dat het begrijpen van hoe een gradiënt in elkaar zit, nog niet betekent dat je een perceel er ook snel langs kunt sturen. Samen pleiten deze bevindingen voor het monitoren van geleidelijke veranderingen met meerdere, contextgevoelige indicatoren, en voor beleid dat ruimte biedt aan geleidelijke, doorlopende overgangen in plaats van alleen aan vaste categorieën.