thibaut vanneste
Targeting the genicular nerves for chronic knee pain
Het doel van dit proefschrift was het onderzoeken van de klinische uitkomsten van verschillende radiofrequente (RF) behandelingen van de geniculaire zenuwen bij patiënten met chronische kniepijn door artrose (osteoartritis, OA) of door persisterende post-chirurgische pijn (persistent post-surgical pain, PPSP) na een totale knie prothese (TKP). Een RF behandeling van de geniculaire zenuwen heeft zich recent ontwikkeld tot een veelbelovende interventionele behandeling voor chronische kniepijn. Momenteel worden verschillende RF modaliteiten in de klinische praktijk gebruikt, zowel conventionele RF, gepulseerde radiofrequentie (PRF) als gekoelde RF. Deze modaliteiten verschillen van elkaar in werkingsmechanisme, laesie kenmerken en theoretisch risico-batenprofiel. Hun relatieve effectiviteit en optimale klinische toepassing blijft echter het onderwerp van discussie. De studies in dit proefschrift proberen samen de rol, de effectiviteit en de waarde van de verschillende RF modaliteiten te verduidelijken. Hiermee hopen we bij te dragen aan een evidence-based en optimale behandelstrategie voor patiënten met chronische kniepijn.
Het artikel in hoofdstuk 2 biedt een uitgebreid overzicht van de pathofysiologie, diagnostiek en huidige behandelstrategieën voor chronische kniepijn ten gevolge van OA. De beschikbare literatuur werd systematisch beoordeeld en aanbevelingen voor interventionele behandelingen werden geformuleerd met behulp van een gemodificeerde Delphi-methode. De bevindingen tonen aan dat, wanneer conservatieve maatregelen onvoldoende pijnverlichting bieden, een multidisciplinaire en integratieve benadering aangewezen is. Deze omvat een farmacologische behandeling, psychologische interventies, kinesitherapie en procedures zoals intraarticulaire injecties, RF behandelingen en chirurgie. Conventionele en gekoelde RF behandelingen van de geniculaire zenuwen worden aanbevolen bij matige tot ernstige chronische kniepijn door OA wanneer conservatieve behandelingen en intra-articulaire corticosteroïdinjecties onvoldoende effect bekomen.
In hoofdstuk 3 wordt de bestaande literatuur over het gebruik van PRF voor diverse indicaties, waaronder kniepijn, besproken. PRF werd ontwikkeld als alternatief voor conventionele RF met als doel de nociceptieve signaaloverdracht te moduleren zonder weefseldestructie te veroorzaken. Deze minimaal invasieve techniek heeft een toenemende belangstelling gekregen als behandeling voor verschillende indicaties vanwege de potentiële langdurige effecten en het lage risico op complicaties. De ondersteunende literatuur is echter beperkt, hetgeen de noodzaak aan verder onderzoek naar optimale behandelparameters onderstreept, zoals welke zenuwen het meest geschikt zijn als doelwit en de ideale behandelduur.
Om de rol van PRF bij de behandeling van chronische kniepijn door OA verder te verduidelijken, beschrijft hoofdstuk 4 een gerandomiseerde gecontroleerde studie waarin de pijnstillende en functionele uitkomsten van PRF van de geniculaire zenuwen worden vergeleken met die van conventionele RF. In deze studie werden patiënten geïncludeerd met chronische kniepijn als gevolg van OA Kellgren–Lawrence (KL) graad 3 en 4. In totaal werden 188 patiënten gerandomiseerd om PRF of conventionele RF van de superolaterale, superomediale en inferomediale geniculaire zenuwen te ondergaan met 12 maanden opvolging. Beide modaliteiten resulteerden in significante reducties van pijn, functionele beperkingen en het gebruik van pijnmedicatie. Conventionele RF leidde echter consistent tot een grotere pijnreductie en gunstigere uitkomsten op de meeste secundaire eindpunten gedurende de volledige follow-up. Complicaties waren in beide groepen minimaal. Daarnaast werden verschillende voorspellers van behandelsucces op zes maanden na de interventie geïdentificeerd. Een slechter resultaat van de behandeling was geassocieerd met gevorderde OA, een hogere initiële pijnintensiteit en de aanwezigheid van depressie, angststoornissen of diabetes mellitus.
Hoofdstuk 5 presenteert de resultaten van de COCOGEN-studie, een dubbelblinde, gerandomiseerde gecontroleerde non-inferioriteitsstudie waarin gekoelde RF wordt vergeleken met conventionele RF van de geniculaire zenuwen. Gekoelde RF is een RF modaliteit die grotere laesies creëert, hetgeen theoretisch kan leiden tot verbeterde klinische uitkomsten door de invloed van anatomische variabiliteit te verminderen. In deze studie werden patiënten geïncludeerd met chronische kniepijn door OA KL graad 2 tot 4, evenals patiënten met PPSP na TKP, met een follow-up tot zes maanden. De primaire uitkomst was het percentage patiënten dat drie maanden na de interventie ten minste 50% pijnreductie bereikte. Secundaire uitkomsten omvatten kniepijn intensiteit, functionele status, kwaliteit van leven, emotioneel welzijn en bijwerkingen tot zes maanden na de interventie. Conventionele RF werd getoetst op non-inferioriteit in vergelijking met gekoelde RF wat betreft pijnreductie na drie maanden. Er was geen statistisch significant verschil in de primaire uitkomst. De resultaten van de non-inferioriteitsanalyse lieten geen definitieve conclusie toe op basis van de vooraf gedefinieerde non-inferioriteitsmarge. Er werden geen statistisch significante verschillen tussen de groepen gevonden voor de secundaire uitkomsten. Er werden geen ernstige bijwerkingen gerapporteerd. Zowel conventionele als gekoelde RF resulteerden in pijnvermindering bij patiënten met OA en PPSP. Hoewel er bij gekoelde RF een hogere proportie van patiënten was die een klinisch relevante pijnreductie bereikten, werd er geen statistisch significant verschil aangetoond. Dit piloot onderzoek kon dan ook geen non-inferioriteit van conventionele RF noch superioriteit van gekoelde RF aantonen. Grotere, adequaat gepowerde, gerandomiseerde gecontroleerde studies zijn noodzakelijk om deze bevindingen te bevestigen en na te gaan of gekoelde RF een klinisch relevant voordeel biedt ten opzichte van conventionele RF.
De lange termijn klinische uitkomsten en de kosteneffectiviteit van de COCOGEN-studie worden verder beschreven in hoofdstuk 6. Van de 49 geïncludeerde patiënten voltooiden 40 de volledige follow-up van 12 maanden. Na 12 maanden bedroeg het percentage patiënten met ten minste 50% pijnreductie 22,2% (4/18) in de conventionele RF-groep en 22,7% (5/22) in de gekoelde RF-groep (p>0,05). De gemiddelde absolute pijn intensiteit na 12 maanden bij patiënten met PPSP was het enige statistisch significante verschil tussen gekoelde en conventionele RF (p=0,02). Beide RF modaliteiten resulteerden in aanhoudende pijnreductie na 12 maanden. Voor de overige uitkomsten werden geen statistisch significante verschillen waargenomen. Er werden geen ernstige bijwerkingen gemeld. De economische evaluatie toonde aan dat gekoelde RF bij patiënten met PPSP gepaard ging met lagere kosten en een hogere kwaliteit van leven in vergelijking met conventionele RF, maar niet bij patiënten met OA.
Om de resterende vragen, die voortvloeien uit de piloot COCOGEN studie, te beantwoorden, beschrijft hoofdstuk 7 het protocol van een grootschalige, gerandomiseerde gecontroleerde studie: de COGENIUS-studie. Deze studie evalueert de effectiviteit en kosteneffectiviteit van conventionele en gekoelde RF van de geniculaire zenuwen in vergelijking met een sham procedure bij patiënten met chronische kniepijn door OA of PPSP na TKP. Voor elke indicatie worden 200 patiënten geïncludeerd met een follow-up van twee jaar. De studie is momenteel lopende. Alle deelnemers doorlopen eerst een inloopperiode van één tot drie maanden waarin de conservatieve behandeling wordt geoptimaliseerd. Vervolgens worden patiënten in een 2:2:1-verhouding gerandomiseerd naar conventionele of gekoelde RF, of een sham procedure. De primaire analyse vergelijkt de effectiviteit van elke RF modaliteit met de sham procedure, en indien effectief, zal een secundaire analyse conventionele met gekoelde RF vergelijken. Alle analyses worden afzonderlijk uitgevoerd per indicatie. De primaire uitkomst is de Western Ontario and McMaster Universities Osteoarthritis Index (WOMAC) na zes maanden. Secundaire uitkomsten omvatten kniepijn intensiteit, fysiek functioneren, gezondheid gerelateerde kwaliteit van leven, emotioneel welzijn, medicatiegebruik, zorg- en maatschappelijke kosten en bijwerkingen tot 24 maanden na de interventie.
Tot slot, op basis van dit proefschrift kan worden geconcludeerd dat conventionele RF van de geniculaire zenuwen effectiever is dan PRF bij patiënten met chronische kniepijn door OA. Daarnaast lijkt gekoelde RF bijkomende klinische en economische voordelen te bieden ten opzichte van conventionele RF, vooral bij patiënten met PPSP na TKP. Een RF behandeling van de geniculaire zenuwen heeft daardoor een plaats verworven binnen het behandelalgoritme, namelijk voorafgaand aan chirurgie bij OA en als therapeutische optie bij PPSP na TKP.
| Publicatiedatum | 18 november 2026 |
| Universiteit | Universiteit Maastricht |
| Auteur | thibaut vanneste |
| ISBN nummer | 978-94-6534-518-5 |