Rahel Hauk

Plastic is een onmisbaar onderdeel van het dagelijks leven van de mens, en hoewel de massaproductie van plastic nog geen 100 jaar geleden begon, is plasticvervuiling inmiddels een wereldwijd probleem. In dit proefschrift ligt de focus op één klein aspect van de vervuiling door macroplastic (> 2,5 cm), namelijk macroplastic op rivieroevers in Nederland. Macroplastic kan via verschillende routes in het riviermilieu terechtkomen, zoals afvloeiing van het oppervlak, riooloverstorten of zwerfafval. Rivieren vervoeren en slaan een verscheidenheid aan natuurlijke en antropogene materialen op, waaronder tegenwoordig ook (macro-)plastic. Macroplastic in rivieren kan worden getransporteerd en in zee terechtkomen, of (met tussenpozen) worden opgeslagen in de rivierbedding, in oevervegetatie, of in en op rivieroevers en uiterwaarden. In dit proefschrift hebben we verschillende aspecten van macroplasticvervuiling langs Nederlandse rivieroevers onderzocht. Het onderzoek in dit proefschrift richtte zich met name op vier vragen:

1. Hoe stabiel is de afzetting van macroplastic op rivieroevers in tijd en ruimte?
2. Hoe verschillen de concentratie en samenstelling van macroplastic op rivieroevers en uiterwaarden na een overstroming ten opzichte van normale waterniveaus?
3. Hoe ver worden macroplasticdeeltjes getransporteerd tijdens een overstroming en in de daaropvolgende jaren, en hoe ontwikkelt hun toestand zich in termen van massa en fragmentatie?
4. Hoe verschillen de concentraties en eigenschappen van macroplastic na overstromingen tussen de verschillende landbedekkingselementen op rivieroevers en in uiterwaarden, en hoe is het plastic in de zijdelingse richting verdeeld?

Hoofdstuk 1 vormt de inleiding van het proefschrift. Ik zal de geschiedenis van de plasticproductie en de plasticvervuiling bespreken, evenals de gevolgen daarvan. Vervolgens ga ik in op de rol van rivieren bij plasticvervuiling (transport), en op het transport en de afzetting van plastic tijdens zowel hoogwater- als normale afvoer. En tot slot de afzetting van macroplastic op Nederlandse rivieroevers, het belangrijkste onderwerp van dit proefschrift.

In hoofdstuk 2 beoordeelt en kwantificeert de stabiliteit in de tijd van de macroplasticconcentraties langs rivieroevers en in rivieren. De resultaten tonen aan dat de macroplasticvervuiling langs rivieroevers niet gelijkmatig is verdeeld en in de tijd geen willekeurig patroon vertoont. De hotspots en coldspots, die consequent boven of onder het gemiddelde van de macroplasticconcentraties liggen, worden in kaart gebracht.

Hoofdstuk 3 vergelijkt de afzetting van plastic langs de Maas na een overstroming met de afzetting van plastic langs de Maas tijdens normale waterniveaus. Dit gebeurt door middel van veldwerk na de overstroming van juli 2021 en door dit veldwerk te vergelijken met meerjarige monitoringgegevens over dezelfde rivieroevers.

Hoofdstuk 4 richt zich op een studie van plastic dat tijdens de overstroming van juli 2021 in de Maas terechtkwam. Het transport en het lot van de gemorste boterkuipjes gedurende de twee jaar na de overstroming, is in deze studie gevolgd. Hun transportroute en snelheid zijn bijgehouden, evenals hun fragmentatie en massavorming.

Hoofdstuk 5 onderzoekt de door overstromingen veroorzaakte afzetting van macroplastic op rivieroevers en uiterwaarden. Waar precies wordt het plastic afgezet, in relatie tot de waterlijn vs. hoogwaterlijn, en in relatie tot elementen van de oever en de uiterwaarden, zoals verschillende soorten vegetatie en drijfvuilophopingen. In dit hoofdstuk worden ook de kenmerken onderzocht van macroplastic dat niet op de grond ligt, maar in bomen en andere oevervegetatie, in vergelijking met macroplastic dat op de grond ligt en in bodembedekkende vegetatie.

Hoofdstuk 6 vormt de synthese van dit proefschrift; ik bespreek de belangrijkste bevindingen en hoe de resultaten uit de afzonderlijke hoofdstukken met elkaar in verband staan en in een bredere context passen. Ook bespreek ik wat deze resultaten ons leren over plasticvervuiling en welke lessen we hieruit kunnen trekken voor het onderzoek naar plasticvervuiling. Met name de implicaties van de resultaten van het proefschrift voor het modelleren van het transport en de afzetting van plastic langs rivieren, evenals voor bemonsterings- en monitoringstrategieën. Ik ga hier ook in op opkomende en open vragen in het onderzoeksveld, en mogelijke toekomstige onderzoeksrichtingen.