Niels Raaijmakers

Police assessments

´Kwetsbaarheid´ is binnen de politiepraktijk een belangrijk criterium geworden om te bepalen welke slachtoffers het meest in aanmerking komen voor aanvullende beschermingsmaatregelen. Door het heterogene karakter van het concept is kwetsbaarheid echter lastig vast te stellen (Brown et al., 2017). Kwetsbaarheid heeft verschillende betekenissen, zoals een verhoogd risico op herhaald slachtofferschap of een grotere impact van slachtofferschap. Daarnaast is een breed scala aan indicatoren gerelateerd aan kwetsbaarheid, zoals kenmerken van het slachtoffer, het incident en de context waarbinnen het incident plaatsvond. Om politiefunctionarissen te ondersteunen met de beoordeling van kwetsbaarheid, zijn verschillende instrumenten geïntroduceerd. Voorbeelden zijn de Individuele Beoordeling (zie Artikel 22 van de EU Richtlijn voor slachtofferrechten; 2012/29/EU), en risicotaxatie instrumenten zoals B-SAFER, SASH en DASH.

Door de heterogeniteit van kwetsbaarheid is het echter moeilijk om dit begrip volledig in deze instrumenten te vatten. Zowel in de inhoud van de instrumenten als in het praktisch gebruik ervan kan sprake zijn van een te beperkte opvatting van kwetsbaarheid. Dit kan leiden tot onvolledige of onjuiste identificatie van kwetsbare slachtoffers, waarbij sommige groepen veel aandacht krijgen, maar andere kwetsbare groepen buiten beeld blijven.

Dit proefschrift onderzoekt de beoordeling van kwetsbaarheid van slachtoffers in de politiepraktijk. De centrale onderzoeksvraag is: Hoe en in welke mate worden kwetsbare slachtoffers geïdentificeerd in de dagelijkse politiepraktijk? Dit proefschrift heeft twee doelen. Ten eerste beoogt het meer inzicht te bieden in de wijze waarop politiefunctionarissen kwetsbaarheid van slachtoffers vaststellen. Ten tweede evalueert dit proefschrift instrumenten die hen kunnen ondersteunen bij het beoordelen van het risico op herhaald slachtofferschap. Beide doelen worden vanuit meerdere perspectieven onderzocht.

BEVINDINGEN PER HOOFDSTUK

Hoofdstuk 2 onderzoekt hoe politiefunctionarissen de kwetsbaarheid van slachtoffers beoordelen en hoe zij vervolgens op deze slachtoffers reageren. Met behulp van de Articulated Thoughts in Simulated Situations methode (ATSS; Davison et al., 1983) worden de reacties geanalyseerd van Nederlandse politiefunctionarissen op twee fictieve scenario’s waarin een slachtoffer aangifte doet. De resultaten laten zien dat agenten hun oordeel over kwetsbaarheid vooral baseren op indicatoren die gerelateerd zijn aan het incident, zoals het type delict en de gevolgen voor het slachtoffer op korte termijn. Daarnaast bieden politiefunctionarissen beschermingsmaatregelen (verwijzingen naar hulporganisaties of stopgesprekken bij stalking) aan slachtoffers ongeacht hun oordeel over de kwetsbaarheid. Dit wijst erop dat politiefunctionarissen het zekere voor het onzekere nemen. Deze bevinding lijkt zorgen uit eerdere studies over het risico op onderbescherming te weerspreken, maar duidt op een mogelijk ander probleem: het risico op overbescherming. Beschermingsmaatregelen aanbieden aan slachtoffers die geen of beperkte beschermingsbehoeften hebben, kan de schaarse politiecapaciteit verder belasten en natuurlijke herstelprocessen van slachtoffers verstoren. Dit hoofdstuk biedt daarom niet alleen inzicht in hoe politiefunctionarissen kwetsbaarheid beoordelen, maar laat ook de beperkingen zien van deze beoordelingswijze.

Hoofdstuk 3 analyseert de ontwikkeling en validering van ProVict: een instrument dat het risico op herhaald slachtofferschap inschat op basis van gestructureerde gegevens, zoals eerdere contacten van slachtoffers met de politie die zijn vastgelegd in politie registratiesystemen. De resultaten laten zien dat deze gegevens kunnen worden gebruikt om tot een valide risicotaxatie te komen. ProVict identificeert de meerderheid van de herhaalde en niet-herhaalde slachtoffers correct. Er is echter ook sprake van vals-negatieven, waarbij slachtoffers in de laag risicocategorie worden geplaatst en toch herhaald slachtoffer worden. Daarnaast is er een aanzienlijk aantal vals-positieven, waarbij personen worden geplaatst in de hoog-risico categorie, maar niet nogmaals slachtoffer worden. Deze foutieve uitkomsten kunnen problematisch zijn. Kwetsbare slachtoffers kunnen onopgemerkt blijven terwijl zij een risico lopen op hernieuwd slachtofferschap (vals-negatieven), terwijl andere slachtoffers mogelijk onnodig beschermingsmaatregelen ontvangen en daardoor overbeschermd worden (vals-positieven). Daarmee toont dit hoofdstuk zowel het potentieel als de beperkingen aan van risicotaxatie op basis van gestructureerde gegevens.

Hoofdstuk 4 bouwt voort op Hoofdstuk 3 door ook ongestructureerde politiegegevens, zoals notities en verslagen van politieagenten, in ProVict te integreren. Hier is onderzocht in hoeverre dergelijke gegevens, zowel afzonderlijk als gecombineerd met gestructureerde gegevens omtrent politiecontacten, kunnen worden gebruikt om het risico van herhaald slachtofferschap in te schatten. De resultaten tonen aan dat beide benaderingen een acceptabele tot uitstekende predictieve validiteit opleveren, waarbij de meerderheid van de herhaalde en niet-herhaalde slachtoffers correct worden geïdentificeerd. Ook bij de instrumenten in deze studie blijft echter sprake van vals-negatieven en vals-positieven. De algemene conclusie is daarom dat ProVict potentie biedt, maar dat het instrument niet als afzonderlijke basis voor risicotaxatie kan worden gebruikt. Het risico van foutieve inschattingen kan worden verkleind door instrumenten aan te vullen met risico- en beschermende factoren die de politie vaak niet registreert.

Hoofdstukken 2 tot en met 4 laten zien dat het risico op onder- en overbescherming aanwezig kan zijn in verschillende methoden en instrumenten om kwetsbaarheid te beoordelen. Hoofdstuk 5 betoogt hoe vijf tekortkomingen van deze instrumenten bij kunnen dragen aan het risico op onder- of overbescherming. Onderbescherming kan bijvoorbeeld komen door gefragmenteerde en onvolledige definities van kwetsbaarheid, beperkte interpretaties van kwetsbaarheid door politiefunctionarissen die de beoordelingen uitvoeren, vooroordelen omtrent bepaalde groepen slachtoffers en het niet nemen van adequate beschermingsmaatregelen. Overbescherming kan daarentegen komen door het negeren of niet herkennen van veerkrachtfactoren van slachtoffers, het terzijde schuiven van de uitkomsten van risicotaxaties en het onnodig aanbieden van beschermingsmaatregelen. In beide gevallen is sprake van een discrepantie tussen het daadwerkelijke risico dat een slachtoffer loopt op nieuw slachtofferschap en de inschatting van de politie van dit risico, met mogelijke gevolgen voor zowel de veiligheid als het verwerkingsproces van slachtoffers. Dit hoofdstuk pleit daarom voor een groter bewustzijn van onder- en overbescherming en een genuanceerder begrip van kwetsbaarheid.

CONCLUSIE EN DISCUSSIE

Dit proefschrift leidt tot twee centrale bevindingen. Ten eerste toont het onderzoek aan dat politiefunctionarissen de kwetsbaarheid van slachtoffers voornamelijk inschatten op basis van incidentgerelateerde informatie, terwijl andere informatie minder wordt meegewogen. Ten tweede blijkt dat zowel kwetsbare als niet-kwetsbare slachtoffers slechts gedeeltelijk correct kunnen worden geïdentificeerd. Ongeacht de beoordelingsmethode bestaat een risico op onder- of overbescherming. Foutieve inschattingen kunnen grote gevolgen hebben voor hoe slachtoffers de nasleep van incidenten verwerken. Hiermee staat de politieorganisatie voor de uitdaging om een balans te vinden tussen tijdige en adequate bescherming van slachtoffers met beschermingsbehoeften en het voorkomen van onnodige interventies bij slachtoffers die deze niet nodig hebben. Dat vraagt om een bredere en genuanceerdere benadering van de kwetsbaarheid van slachtoffers, waarbij de politie mogelijk ook de samenwerking met andere organisaties kan verbeteren. In combinatie met verder onderzoek naar de aard en gevolgen van foutieve uitkomsten, kan worden gekomen tot een betere identificatie van kwetsbare en niet-kwetsbare slachtoffers.

Lees verder
Publicatiedatum 20 november 2026
Universiteit Tilburg University
Auteur Niels Raaijmakers
DOI nummer 10.26116/tls.30276150

Bekijk ook deze projecten

Carin Dietz

Carin Dietz

Tilburg University Lees meer
Elke Dorenbos

Elke Dorenbos

Tilburg University Lees meer
Pascal Duenk

Pascal Duenk

Tilburg University Lees meer