Neele Rave

From Evidence to Implementation: The Added Value of Health Economics for RSV Immunisation Implementation in Low- and Middle-Income Countries

Het Respiratoir Synzytieel Virus (RSV) is een veelvoorkomend virus dat luchtweginfecties veroorzaakt, vooral bij jonge kinderen en oudere volwassenen. Jaarlijks zijn er wereldwijd naar schatting 33 miljoen RSV-gerelateerde luchtweginfecties, met 3,6 miljoen ziekenhuisopnames en meer dan 101.000 sterfgevallen. Het overgrote deel hiervan vindt plaats in lage- en middeninkomenslanden (LMICs), waar de hoge ziektelast een aanzienlijke druk legt op de gezondheidszorgsystemen.

Tot de start van dit promotietraject in 2022 was palivizumab de enige goedgekeurde preventieve maatregel tegen RSV-infecties bij zuigelingen. Dit monoklonale antilichaam bindt aan het RSV-F-eiwit en voorkomt zo dat het virus de lichaamscellen binnendringt. Vanwege de hoge kosten was het gebruik van palivizumab beperkt tot kinderen met een hoog risico op een ernstig ziekteverloop in hoge-inkomenslanden.

Nieuwe ontwikkelingen hebben echter geleid tot innovatieve immunisatiestrategieën die het risico op ernstige RSV-infecties in de vroege kinderjaren aanzienlijk kunnen verminderen. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) beveelt momenteel twee opties aan: de maternale PreF-proteïne-vaccinatie (RSVpreF, Abrysvo®, Pfizer) en een langwerkend monoklonaal antilichaam (mAb) voor profylaxe bij zuigelingen (nirsevimab, Beyfortus®, AstraZeneca en Sanofi). Het maternale vaccin wordt toegediend in het tweede of derde trimester van de zwangerschap, zodat de moeder hoge niveaus van RSV-specifieke antilichamen aanmaakt die via de placenta aan het ongeboren kind worden overgedragen. Dit zorgt voor passieve bescherming in de eerste zes levensmaanden, de periode waarin zuigelingen het meest kwetsbaar zijn voor ernstige RSV-infecties. Nirsevimab daarentegen wordt als eenmalige intramusculaire injectie toegediend aan zuigelingen vóór of aan het begin van hun eerste RSV-seizoen, of direct na de geboorte als het kind tijdens het RSV-seizoen is geboren, en biedt directe passieve bescherming. In september 2025 heeft het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) bovendien een positief advies uitgebracht voor een ander langwerkend monoklonaal antilichaam, clesrovimab (Enflonsia®, Merck), dat wordt beschouwd als een veelbelovende aanvullende optie voor RSV-preventie bij jonge kinderen.

In veel hoge-inkomenslanden is inmiddels een vorm van RSV-immunisatie ingevoerd, variërend van uitsluitend maternale vaccinatie of nirsevimab tot een combinatie van beide strategieën. In lage-inkomenslanden blijft de toegang tot RSV-preventie echter nog steeds sterk beperkt, waardoor het grootste deel van de wereldwijde RSV-ziektelast in deze regio's geconcentreerd blijft.

Na een algemene inleiding over RSV en gezondheidseconomie, richt Deel I van deze dissertatie zich op seizoenspatronen en klinische kenmerken van RSV in Nederland, met speciale aandacht voor de gevolgen van de COVID-19-pandemie. De pandemie had wereldwijd aanzienlijke gevolgen voor luchtweginfecties. Maatregelen zoals fysieke afstand, schoolsluitingen en het dragen van mondkapjes leidden tot een drastische afname van de overdracht van veel virusinfecties. In de winter van 2020–2021 kwamen RSV-infecties vrijwel niet voor, gevolgd door een ongewone toename in de zomer van 2021. Hoofdstuk 2 beschrijft de ziektelast van RSV bij kinderen onder de twee jaar in Nederland, met een bijzondere focus op de veranderingen van het typische winterpatroon tijdens en na de pandemie. Onze analyses tonen aan dat zowel de epidemiologische als de klinische kenmerken van RSV grotendeels zijn teruggekeerd naar het pre-pandemische patroon. Verschillen in leeftijdsverdeling en ernst lijken samen te hangen met veranderingen in sociale interacties en volksgezondheidsmaatregelen. Net als vóór de pandemie traden ook na de pandemie ernstige RSV-infecties vooral op bij kinderen onder de zes maanden.

Tijdens mijn promotieonderzoek is de RSV-immunisatie opgenomen in het Nederlandse Nationale Immunisatieprogramma (NIP). Hoofdstuk 3 reflecteert op de uitvoering van dit programma en onderzoekt mogelijkheden voor verdere optimalisatie. Sinds september 2025 wordt aan alle kinderen die op of na 1 april 2025 zijn geboren, een RSV-immunisatie met het monoklonale antilichaam Nirsevimab in het eerste levensjaar aangeboden, wat een belangrijke basis voor bescherming biedt. Analyses suggereren dat de overweging van de geboortemaand, evenals een tijdige toediening van de vaccinatie, nog steeds relevant zijn. Een deel van de zuigelingen loopt al binnen de eerste 14 levensdagen een RSV-infectie op, die een ziekenhuisopname noodzakelijk maakt, en valt mogelijk buiten de reikwijdte van het bestaande vaccinatieprogramma. Een preciezere afstemming van de immunisatiestrategie op de geboortemaand en de tijdige toediening zou de effectiviteit van het programma verder kunnen verhogen.

Deel II verplaatst de focus naar de impact van RSV-infecties op intensive care units (ICUs) in LMICs, waar beschikbare gegevens vaak beperkt zijn. In samenwerking met tien studielocaties in LMICs werden alle kinderen onder de twee jaar, die met ernstige luchtwegsymptomen stationair werden opgenomen, gedurende twee lokale RSV-seizoenen prospectief getest op RSV. De resultaten van deze studie, de RSV GOLD III–ICU Network Study, worden beschreven in Hoofdstuk 4. De multinationale studie toonde aan dat RSV een aanzienlijk deel van de ernstige luchtweginfecties bij jonge kinderen veroorzaakt. Tijdens het lokale RSV-seizoen testte 29% van de gehospitaliseerde kinderen positief op RSV. Bijzonder opvallend was dat de meeste levensbedreigende RSV-infecties optraden bij kinderen in de eerste zes levensmaanden, waarbij bijna de helft van de gevallen werd geregistreerd bij kinderen jonger dan drie maanden. Deze leeftijdsverdeling benadrukt zowel de verhoogde kwetsbaarheid van jonge zuigelingen in deze landen als het potentieel van de beschikbare immunisatiestrategieën om ernstige RSV-infecties in hoogrisicogroepen te voorkomen. Bovendien vormde deze studie het uitgangspunt van deze dissertatie en de basis voor de selectie van de studielocaties voor de RSV GOLD III–Health Economics Study, die later de studies over gezondheidseconomie in Deel III mogelijk maakte.

Hoofdstuk 5 en 6 richten zich op kostenstudies (Cost-of-Illness, COI) voor het RSV-virus in Mozambique en Nepal. De studies geven inzicht in de kosten van RSV-infecties bij kinderen onder de twee jaar vanuit het perspectief van het gezondheidssysteem, de huishoudens en de samenleving. De analyses toonden aan dat Mozambique de hoogste totale kosten voor RSV-infecties bij kinderen onder de twee jaar had. De kosten voor levensbedreigende gevallen, gekenmerkt door ICU-opnames, bedroegen gemiddeld 1161 USD, bijna tweemaal zo hoog als de kosten voor ernstige gevallen (612 USD). Ook de kosten voor het gezondheidssysteem waren hoog in Mozambique: respectievelijk 7 USD, 550 USD en 928 USD voor niet-ernstige, ernstige en levensbedreigende gevallen. In Nepal lagen de kosten voor het gezondheidssysteem voor levensbedreigende en ernstige gevallen slechts bij 58 USD. De gegevens laten daarnaast ook de aanzienlijke financiële belasting voor huishoudens zien. In Mozambique vertegenwoordigden de huishoudelijke kosten van RSV-gerelateerde ziekenhuisopnames 43–145% van het maandelijkse minimumloon, terwijl in Nepal de huishoudelijk kosten varieerden van 168-400% van het maandelijkse minimumloon. Deze studies bieden waardevolle eerste inzichten in de economische last van RSV in LMICs en benadrukt het belang van RSV-immunisatiestrategieën om zowel kindersterfte als armoede tegen te verminderen.

Hoofdstuk 7 en 8 laten kosteneffectiviteitsanalyses van nieuwe interventiestrategieën tegen RSV in Mozambique en Nepal zien. Hierbij werd gekeken naar de introductie van maternale RSV-vaccinatie (RSVPreF, Abrysvo®, Pfizer) en een langwerkend monoklonaal antilichaam (mAb) voor zuigelingen (nirsevimab, Beyfortus®, AstraZeneca en Sanofi) over tien jaar (2025–2034). Elke interventie werd vergeleken met de huidige situatie waarin geen preventieve optie beschikbaar is. De primaire uitkomstmaat was de incrementele kostprijs per gewonnen disability-adjusted life year (DALY) vanuit het perspectief van de overheid. Uit onze analyses blijkt dat zowel maternale vaccinaties als mAbs een aanzienlijke impact kunnen hebben op het verminderen van sterfte en ziekenhuisopnames bij zuigelingen. Beide interventies kunnen kosteneffectief zijn mits de prijs passend is en er mogelijke ondersteuning van Gavi, een organisatie die arme landen helpt bij het vaccineren van kinderen, beschikbaar is. Verwacht wordt dat mAbs duurder zijn dan maternale vaccins, waardoor toekomstige prijsinformatie cruciaal is voor beleidsbeslissingen. In Nepal zou een vaccin voor zwangere vrouwen tegen RSV, bij een prijs van US$5 per dosis, in tien jaar naar schatting 2.500 kinderlevens kunnen redden (36%) en 50.000 ziekenhuisopnames voorkomen (25%). Een langwerkend antilichaam voor zuigelingen daarentegen, zou iets minder sterfgevallen kunnen voorkomen (meer dan 2.000, 33%) maar wel iets meer ziekenhuisopnames (meer dan 53.500, 27%). In Mozambique zou hetzelfde vaccin voor zwangere vrouwen ongeveer US$80 miljoen kosten en naar schatting 4.700 sterfgevallen (43%) en 109.000 ziekenhuisopnames (32%) kunnen voorkomen. De langwerkende antistof voor zuigelingen zou US$85 miljoen kosten en 5.000 sterfgevallen (47%) en 112.000 ziekenhuisopnames (33%) kunnen voorkomen. Meer dan de helft van deze kosten kan worden terugverdiend door besparingen in de gezondheidszorg. Kortom, beide strategieën kunnen veel kinderlevens redden en ziekenhuisopnames voorkomen. Bij een lage prijs en met internationale steun zoals van Gavi zijn deze strategieën betaalbaar. Door de vaccinatie slim af te stemmen op het RSV-seizoen kan het effect verder worden vergroot.

Hoofdstuk 9, de algemene discussie, gaat in op de rol van gezondheidseconomisch onderzoek bij de implementatie van RSV-immunisatiestrategieën in LMICs. Het hoofdstuk laat zien dat gezondheidseconomie bijdraagt aan inzichten in de kosten, baten en uitvoerbaarheid van nieuwe interventies. Deze informatie ondersteunt beleidsmarkers bij het prioriteren van middelen in settings met beperkte capaciteit. Het hoofdstuk benadrukt bovendien dat dit soort bewijs het meest waardevol is wanneer het op landniveau wordt verzameld, en zo een belangrijke aanvulling vormt op epidemiologische en klinische gegevens over de ziektelast en seizoenspatronen van RSV. Hoewel internationale richtlijnen en globale modellen een belangrijke kader bieden voor besluitvorming, kunnen lokale epidemiologische gegevens, kostenstructuren en zorgpraktijken de economische uitkomsten en uitvoerbaarheid van implementatie sterk beïnvloeden. Door contextspecifieke gegevens te combineren met internationale inzichten, kunnen gezondheidseconomische analyses bijdragen aan beleid dat beter is afgestemd op de lokale realiteit.

Tegelijkertijd wordt in de discussie besproken dat de vertaling van economische analyses naar beleidsactie in LMICs zelden lineair verloopt. Kosteneffectiviteitsanalyses zijn essentieel voor prioritering en onderbouwing van investeringen, maar kunnen op zichzelf structurele beperkingen zoals concurrerende gezondheidsprioriteiten en afhankelijkheid van externe financiering niet wegnemen. Gezondheidseconomisch bewijs moet daarom worden gezien als een noodzakelijke, faciliterende stap die RSV-immunisatiestrategieën dichter bij daadwerkelijke implementatie brengt. De beslissingen blijven echter afhankelijk van financieringsmogelijkheden, de paraatheid van het gezondheidssysteem en blijvende politieke en institutionele bereidheid om wetenschappelijke inzichten om te zetten in actie.

Lees verder
Publicatiedatum 9 oktober 2026
Universiteit Universiteit Utrecht
Auteur Neele Rave
ISBN nummer 978-94-6534-587-1
DOI nummer 10.33540/3676

Bekijk ook deze projecten

Eadtu Part 2

Eadtu Part 2

Universiteit Utrecht Lees meer
Sasiwimon Siricharoen

Sasiwimon Siricharoen

Universiteit Utrecht Lees meer
Huala Wu

Huala Wu

Universiteit Utrecht Lees meer