Marieke Stammes

Op dit moment is kanker één van de belangrijkste doodsoorzaken in de wereld met circa 14 miljoen nieuw gediagnosticeerde gevallen in 2012 en rond de 20 miljoen in 2025. Dit betekent dat het risico dat iemand kanker krijgt nu al op 18.5% ligt en alleen nog maar verder gaat stijgen. Het doel van het onderzoek uitgevoerd in dit proefschrift is dan ook om een bijdrage te leveren aan zowel de diagnostiek als behandeling van kankerpatiënten. De meest gebruikte behandelingen voor kanker zijn: chirurgie, systemische therapie of radiotherapie. Vaak zal er voor een combinatie van deze behandelingen worden gekozen en wanneer mogelijk maakt chirurgie daar deel vanuit. Voor alle combinaties geldt dat het doel is om het kankergezwel in zijn geheel te verwijderen. Wanneer chirurgie in eerste instantie niet goed mogelijk is, dan is het soms mogelijk om eerst een andere behandeling te geven om de tumor te verkleinen. Indien dit succesvol blijkt, dan hoopt men in tweede instantie de tumor alsnog operatief te kunnen verwijderen (Figuur 1).

Figuur 1: Kanker behandeling IGS= image-guided surgery = beeldgeleide chirurgie

Tegenwoordig is één van de speerpunten in de behandeling van kankerpatiënten om deze meer patiënt- en doelgericht te maken. Op deze manier hopen we de nauwkeurigheid om kankercellen te vernietigen te verhogen en om daarnaast meer gezond weefsel te kunnen sparen. Er zijn meerdere manieren om dit aan te pakken en te verbeteren.

Dit proefschrift bestaat uit twee delen, in het eerste gedeelte wordt de mogelijke meerwaarde van beeldgeleide chirurgie besproken en bediscussieerd. Het onderzoek dat in dit gedeelte is uitgevoerd, toont aan dat beeldvorming van grote meerwaarde kan zijn tijdens de operatie. Het slagingspercentage hiervan is echter afhankelijk van de keuze van de beeldvormende modaliteit in combinatie met het target waartegen het contrastmiddel gericht is. In het tweede gedeelte van het proefschrift wordt een stof getest die necrose, onnatuurlijke celdood, aantoont. In dit gedeelte wordt succesvol aangetoond dat deze stof gebruikt zou kunnen worden als biomarker voor een vroege evaluatie van de behandelrespons tijdens een kankerbehandeling.

Deel I: Beeldgeleide Chirurgie

Voor de start van een behandeling van een kankerpatiënt, met een solide tumor, worden er verschillende vormen van beeldvorming gedaan om een goed overzicht te krijgen van de conditie van de patiënt en voor de stadiëring van de tumor. Tijdens een operatie is het beeld echter veranderd doordat de anatomie van alle weefsels gewijzigd is. Het vaststellen van de rand van de tumor kan dan dus niet meer op basis van de voorafgaande beeldvorming adequaat gedaan worden maar moet gedaan worden door visuele inspectie en palpatie door de chirurg. Complete verwijdering van een tumor wordt dan bepaald op basis van palpabel en visueel afwezig tumorweefsel. De bevestiging of dit juist was wordt bepaald door histologische inspectie van het uitgenomen weefsel door de patholoog, echter de resultaten hiervan zijn ongeveer een week na de operatie bekend met alle consequenties van dien. Het grote voordeel van beeld- of moleculair geleide chirurgie is dat, door de toevoeging van deze nieuwe techniek, de chirurg een directe terugkoppeling krijgt over het weefsel wat hij uitgenomen heeft door een verbetering van het zicht.

Over het algemeen kan ieder element in een tumor dat specifiek geactiveerd, tot expressie gebracht of overgereguleerd wordt, dienen als doelwit voor beeldgeleide chirurgie. Op dit moment zijn een groot aantal van dit soort ‘elementen’ of biomarkers voor optische beeldvorming in verschillende fases van onderzoek, waarbij veelbelovende resultaten worden verkregen. Deze studies tonen aan dat de standaard chirurgische procedure niet negatief wordt beïnvloed door het gebruik van optische beeldvorming en dat de tumor