Jacqueline Lagendijk

Het overkoepelende doel van dit proefschrift was het onderzoeken van de effectiviteit van preventieve strategieën, geïmplementeerd tijdens verschillende fases in de reproductieve gezondheidszorg, om ongunstige perinatale gezondheidsuitkomsten en lage zelfredzaamheid te verminderen, vooral bij vrouwen met een lage socio-economische status en hun nakomelingen.

In deel één werd de effectiviteit van verschillende strategieën voor het verbeteren van neonatale gezondheidsuitkomsten beschreven, samen met een validatieonderzoek van de R4U-scorecard.

De resultaten van het ‘Klaar Voor Een Kind’ programma, dat van 2009 tot 2012 in Rotterdam werd uitgevoerd, staan beschreven in hoofdstuk 2. In deze studie werd de invloed van een stedelijk perinataal gezondheidsprogramma in Rotterdam op perinatale gezondheidsresultaten geëvalueerd door middel van een ‘Difference-in-Difference’ analyse. De uitkomst van deze analyse kon niet aantonen dat de introductie van het programma de trends in perinatale sterfte, vroeggeboorte of geboorte in de kleintjes in de post-interventiejaren beïnvloedde.

In hoofdstuk 3 werden de resultaten beschreven van een nationale cluster gerandomiseerde studie ingebed in het ‘Healthy Pregnancy 4 All-1’ programma. In deze studie bleek het implementeren van een uitgebreide risicoscreening tijdens de zwangerschap en daaropvolgende risicogerichte zorgpaden en multidisciplinaire consulten haalbaar. De traditionele risicoscreening tijdens de zwangerschap, voornamelijk gericht op bestaande, medische risicofactoren, verschoof naar het eerste trimester en creëerde hiermee meer ruimte voor preventie. De samengestelde interventie had geen effect op de primaire uitkomstmaat aangezien het de incidentie van ongunstige neonatale gezondheidsuitkomsten bij de geboorte niet verlaagde.

Hoofdstuk 4 bestaat uit een uitgebreide evaluatie van de ‘Rotterdam Reproductive Risk Reduction’ (R4U) scorecard, die gebruikt werd in de studie beschreven in hoofdstuk 3. Er werd een bijgewerkte R4U-scorecard gepresenteerd die in het eerste trimester van de zwangerschap kan worden gebruikt om het risico op ongunstige neonatale gezondheidsresultaten te schatten. Door het model bij te werken verhoogden we de sensitiviteit van de screening met 11%. Deze verbeterde classificatie van risicovolle zwangerschappen is vooral belangrijk gezien de haalbare functie van de R4U-scorecard als diagnostisch hulpmiddel dat clinici begeleidt bij het nemen van preventieve vervolgacties.

In deel twee werden de huidige ongelijkheden in zorgvoorziening gerapporteerd alsmede de ongelijkheden in gezondheidsuitkomsten voor kinderen. Daarnaast werd de effectiviteit geëvalueerd van het uitbreiden van de toepassing van preventieve strategieën vanuit de zwangerschap naar de postpartumperiode en vroege kinderjaren.

Hoofdstuk 5 presenteerde het protocol voor het programma “Healthy Pregnancy 4 All-2”. De resultaten in dit hoofdstuk bevestigde de aanzienlijke verschillen tussen geografische gebieden in Nederland met betrekking tot perinatale sterfte en morbiditeit. De resultaten van dit onderzoek suggereren ook associaties tussen ongunstige perinatale gezondheid en sociaaleconomische achterstand van kinderen, en versterken hiermee het belang van uitbreiding van het continuüm voor risicoselectie en op maat gemaakte zorgpaden van preconceptie en prenatale zorg tot postpartumzorg, kinderopvang en interconceptie zorg.

In hoofdstuk 6 werd de bestaande ongelijkheid in de Nederlandse kraamzorg gepresenteerd met behulp van een nationale, populatie brede, retrospectieve cohortstudie bestaande uit routinematig verzamelde gezondheidsgegevens van het CBS. De resultaten illustreren dat vrouwen met een lage socio-economische status veel minder gebruik maken van kraamzorg en dat een lage opname van kraamzorg geassocieerd is met hogere zorgkosten na de bevalling. Bovendien hebben de resultaten van deze studie aangetoond dat er aanzienlijke verschillen bestaan in kraamzorg afname naar een vrouw haar migratiestatus.

Het protocol voor de pragmatische C-RCT ingebed in het programma ‘Healthy Pregnancy 4 All-2’ werd gepresenteerd in hoofdstuk 7. Zes stedelijke gemeenten en twaalf onafhankelijke kraamzorgorganisaties namen deel aan dit onderzoek, dat de effectiviteit evalueerde van een complexe interventie om een moeder haar zelfredzaamheid te bevorderen. De geëvalueerde interventie bestond uit een gestructureerde risicoscreening tijdens de zwangerschap, met de nadruk op het identificeren van niet-medische risicofactoren voor ongunstige gezondheidsuitkomsten voor moeders en pasgeborenen. Daarop volgens werd risico gestuurde, op maat gemaakte zorg ingesteld tijdens de zwangerschap en de periode na de bevalling teneinde te voorkomen dat risico’s manifeste problemen werden.

In Hoofdstuk 8 werden de resultaten van de studie uit hoofdstuk 7 beschreven. De implementatie van de gestructureerde risicoscreening tijdens de zwangerschap, gevolgd door op de klant toegesneden kraamzorg, toonde aan dat de incidentie van een lage zelfredzaamheid gedurende de kraamperiode verminderde. Deze grootschalige gerandomiseerde studie was de eerste om routine kraamzorg aan te passen met op maat gemaakte zorg en om de effectiviteit ervan te evalueren. Vooruitgang naar vroege identificatie van risico’s, samen met op maat gemaakte risico verminderende strategieën, heeft de potentie om vroege tegenslagen en bestaande ongelijkheden in kraamzorg te verminderen.