Erica Bouw

Dit proefschrift, met de titel Ontwerpen van leeromgevingen op de grens van school en werk, beschrijft een promotieonderzoek naar hoe leeromgevingen op de grens van school en werk in het beroepsonderwijs worden vormgegeven. Het proefschrift begint met een algemene inleiding op het onderwerp en op het belang van het onderzoek, alsook een theoretische inkadering van het onderzoek (hoofdstuk 1).

Aanleiding voor het onderzoek is dat het beroepsonderwijs onder druk staat om onderwijs te ontwerpen dat voldoet aan veranderende maatschappelijke eisen. Deze eisen hebben te maken met de snelle technologische en maatschappelijke veranderingen en met verwachtingen van het onderwijs als onderdeel van een groter “ecosysteem”, waarin steeds meer wordt samengewerkt met andere organisaties (OECD, 2019). Deze eisen en verwachtingen hebben invloed op de verbinding tussen school en werk. Dit zijn twee aparte systemen, met ieder een eigen logica: de logica van leren en de logica van werken (De Bruijn et al., 2017b; De Bruijn & Westerhuis, 2016; Nieuwenhuis & Van Woerkom, 2007). Spanningen tussen deze systemen zijn inherent aan het beroepsonderwijs. Deze spanningen maken het uitdagend om leeromgevingen te ontwerpen die helpen om de twee werelden van school en werk met elkaar te verbinden (Wesselink & Zitter, 2017). Een optimaal curriculumontwerp kan bijdragen aan die verbinding en aan een betere ondersteuning van lerenden bij het omgaan met sociaal-culturele verschillen en met de frequente wisselingen van rollen en perspectieven op de grens van school en werk (Cremers et al., 2014; Veillard, 2012; Wesselink et al., 2010).

Om grip te krijgen op het ontwerpen van leeromgevingen op de grens van school en werk, gebruiken we in dit proefschrift een boundary crossing-lens. Deze lens houdt in dat de sociaal-culturele verschillen tussen school en werk die tot spanningen (of discontinuïteiten) leiden, worden opgevat als grenzen, en dat de school-werk transities worden opgevat als het overgaan van grenzen, als boundary crossing dus (Akkerman & Bakker, 2011; Bakker & Akkerman, 2014; Tuomi-Gröhn et al., 2003). Het concept past bij een participatieve benadering van leren, waarbij lerenden door actief deel te nemen in een praktijk, geleidelijk ingroeien in die praktijk. Boundary crossing tussen praktijken kan bijdragen aan het leren doordat de vertrouwde ervaringen in de ene praktijk worden uitgedaagd door de ervaringen in de andere praktijk: lerenden worden gestimuleerd om ervaringen in verschillende praktijken met elkaar in verband te brengen en om te reflecteren over de overeenkomsten en verschillen tussen die praktijken (De Bruijn & Leeman, 2011; Schaap et al., 2012). In het beroepsonderwijs worden verschillende leeromgevingen ontworpen om boundary crossing van lerenden te faciliteren.

Een leeromgeving is de sociaal-culturele, fysieke en sociale omgeving waarin mensen kunnen leren (Goodyear, 2001). Leren zelf kan niet worden ontworpen, maar elementen van de situatie waarin wordt geleerd, kunnen wel worden ontworpen (Goodyear & Carvalho, 2014). Wij onderzoeken in dit proefschrift die elementen van leeromgevingen die doelgericht kunnen worden ontworpen. Deze zogenaamde ontwerpbare elementen (Ellis & Goodyear, 2016; Ellström et al., 2008; Zitter et al., 2012) zijn bedoeld om het leren te faciliteren. Wij gaan ervan uit dat taken, ruimtes, hulpmiddelen, actoren enzovoort, lerenden kunnen aanzetten tot