Eleonora Nardini

The Janus-like role of sialic acids in the regulation of the immune system

Het immuunsysteem beschermt ons tegen externe gevaren, zoals virussen en bacteriën. Tevens houdt het intern de orde door afwijkende cellen, zoals kankercellen, te elimineren. De afgelopen decennia zien we echter een toename van situaties waarin het immuunsysteem zelf een bedreiging vormt. Dit varieert van het ontstaan van auto-immuniteit tot allergieën, welke een steeds grotere belasting vormen voor de gezondheidszorg in de toekomst. De balans binnen het immuunsysteem wordt bewaakt door een reeks remmen en controlepunten die voorkomen dat het immuunsysteem zich richt tegen onschadelijke of lichaamseigen structuren.

Een van deze remmen, die steeds meer aandacht krijgt, wordt gevormd door de siaalzuur/Siglec axis. Siaalzuur is een monosacharide dat aan het einde van glycaanstructuren aanwezig is waardoor het een makkelijk herkennings signaal is voor immuuncellen. Siaalzuur fungeert daardoor als een self-associated molecular pattern, waarmee het een signaal van “zelf” aan het immuunsysteem afgeeft. Cellen van het immuunsysteem, zijn uitgerust met receptoren die siaalzuren herkennen en worden Siglecs genoemd. Deze herkenning van gesialyleerde structuren door Siglecs onderdrukken een immuunrespons. Kankercellen maken gebruik van deze as om aan immuunsurveillance te ontsnappen, onder andere door de sialyleringsroute te versterken en de hoeveelheid gesialyleerde glycaanstructuren op hun oppervlak te verhogen waardoor immuun cellen geremd worden in hun functie.

Het onderzoek dat in dit proefschrift wordt beschreven, werd geleid door het idee dat de natuurlijke immunosuppressieve eigenschappen van de siaalzuur/Siglec axis kunnen worden benut om de immuunrespons tegen FVIII bij hemofilie A en tegen Der p 2 bij huisstofmijtallergie te herprogrammeren richting tolerantie. FVIII is een stollingsfactor die wordt gebruikt als substitutietherapie bij patiënten met hemofilie A. Deze patiënten hebben een genetische mutatie in het FVIII-gen, waardoor de bloedstollingscascade wordt verstoord. Bij tot 30% van de patiënten met ernstige hemofilie A ontwikkelen zich neutraliserende anti-FVIII-antistoffen, waardoor de therapie ineffectief wordt. Der p 2 daarentegen is een eiwit dat wordt geproduceerd door de huisstofmijt. Hoewel dit molecuul voor de meeste mensen onschadelijk is, ontwikkelen sommige individuen er een IgE-gemedieerde immuunrespons tegen, die kan leiden tot verergering van astma, niezen, hoesten en jeuk. Onze hypothese was dat we, door FVIII en Der p 2 te koppelen aan een gesialyleerd glycan, Siglec-9 op dendritische cellen konden activeren en zo een tolerogeen programma konden initiëren.

Eerst onderzochten we in Hoofdstuk 2 hoe we dit systeem konden bestuderen door een reportercellijn voor een van de Siglecs te ontwikkelen. Door een Jurkat-cellijn te modificeren met een NFAT-Luc-plasmide en een Siglec-7-ITAM-chimeer, lieten we met behulp van ELISA en luminescentie zien dat een van de bekendste liganden van Siglec-7, gesialyleerd CD43, mogelijk niet in staat is om signalering te induceren. We stellen voor om deze reportercellijn te gebruiken om de screening van potentiële Siglec-7-targets te verbeteren en daarmee mogelijk de ontdekking van nieuwe aangrijpingspunten voor de behandeling van kanker te versnellen.

Vervolgens onderzochten we hoe we dit systeem konden vertalen naar een farmaceutische formulering van FVIII. In Hoofdstuk 3 beschreven we een strategie om immunodominante peptiden uit FVIII te selecteren en deze chemisch te conjugeren aan een tetrasacharide dat eindigt in siaalzuur. We onderzochten de binding aan Siglecs met behulp van ELISA en toonden vervolgens aan dat de door gesialyleerde FVIII-peptiden geïnduceerde IL-10-secretie in monocyte-derived dendritic cells afhankelijk was van Siglec-9, door gebruik te maken van knock-outcellen. In Hoofdstuk 4 gingen we vervolgens verder met het testen van deze gesialyleerde FVIII-peptiden in een FVIII-KO-model. In vergelijking met de controlegroep die behandeld werd met niet-gesialyleerde peptiden, zagen we een toename van Tregs in de milt en lagere percentages IFNγ- en TNFα-producerende effector-T-cellen.

Hoofdstuk 5 breidt het onderzoek naar siaalzuur/Siglec-interacties uit naar de context van allergie. We conjugereerden hetzelfde gesialyleerde glycan dat in hoofdstukken 3 en 4 werd gebruikt aan Der p 2 en onderzochten vervolgens de effecten ervan op perifere mononucleaire bloedcellen, ofwel PBMCs, van niet-allergische vrijwilligers. Onze resultaten lieten zien dat gesialyleerd Der p 2 zowel de productie van Th2-cytokinen, waaronder IL-4, IL-5 en IL-13, als de activatie van CD4+ T-cellen onderdrukte. Daarnaast zagen we hogere frequenties van twee subsets van LAG-3+ regulatoire T-cellen in PBMCs die met gesialyleerd Der p 2 waren gekweekt.

Tot slot hebben we, zoals besproken in Hoofdstuk 6, onderzocht hoe het rechtstreeks sialyleren van antigenen en het targeten van ITIM-dragende Siglecs op myeloïde cellen het immuunsysteem richting tolerantie kan sturen in twee verschillende klinische contexten: hemofilie A en huisstofmijtallergie. Daarnaast hebben we laten zien dat zowel de toedieningsroute als de immuunomgeving in belangrijke mate bepalen of siaalzuren immunosuppressie of juist activatie bevorderen. Daarmee hebben we de Janus-achtige rol van siaalzuur in de regulatie van het immuunsysteem blootgelegd.

Lees verder
Publicatiedatum 2 december 2026
Universiteit Vrije Universiteit Amsterdam
Auteur Eleonora Nardini
ISBN nummer 978-94-6534-807-0

Bekijk ook deze projecten

Rick Van Lanen

Rick Van Lanen

Vrije Universiteit Amsterdam Lees meer
Boy Van Droffelaar

Boy Van Droffelaar

Vrije Universiteit Amsterdam Lees meer
Justin Lemans

Justin Lemans

Vrije Universiteit Amsterdam Lees meer