Boris van Meurs
PLANET AND PLOT
Deze dissertatie vertrekt vanuit discussies over het Antropoceen – het geologische tijdperk van de mens. In deze discussies speelt de aardwetenschappelijke benadering van de aarde als een planetair systeem een prominente rol. Hoewel deze benadering nieuwe aspecten van de mens zichtbaar maakt – bijvoorbeeld dat de mens nu een ‘geologische kracht’ zou zijn – staat ze ook haaks op de beleving van de wereld in een alledaagse zin. Zo denken geologen in termen van miljarden jaren, terwijl onze alledaagse beleving op veel kortere termijnen gericht is. Hoe kunnen we een plek geven aan zulke spanningen tussen de alledaagse beleving van de wereld en de wetenschappelijke inzichten op planetair niveau?
In deze dissertatie gebruik ik het werk van de Franse filosoof Paul Ricoeur om over dit vraagstuk na te denken. Mijn uitgangspunt is dat zijn filosofie belangrijke inzichten kan bieden over onze relatie tot de planeet, mits zijn inzichten verdiept worden door een engagement met het planetaire denken. Ricoeurs denken onderzoekt namelijk hoe mensen omgaan met situaties waarin hun interpretatie van de wereld uitgedaagd wordt. Het planetaire denken kan als zo’n uitdaging gezien worden, omdat het allerlei vastgeroste aannames over de plaats van de mens op aarde in twijfel trekt. In deze dissertatie werk ik daarom met enkele kernbegrippen van Ricoeur, zoals ‘toebehoren’ of ‘menselijkheid,’ waarbij ik laat zien hoe deze begrippen vernieuwd en verdiept moeten worden zodat ze ons het planetaire in het licht van de alledaagse ervaring helpen te duiden. In mijn interpretatie staat de fragiliteit van de mens tegenover de planeet centraal staat: wij behoren aan de planeet toe, maar de planeet behoort niet toe aan ons.
Omdat Ricoeurs werk een sterke nadruk legt op het belang van verhalen en literatuur om de wereld van betekenis te voorzien, werk ik in ieder hoofdstuk met literaire verkenningen van de spanningen tussen de menselijke wereld en de aarde als een planeet. Ik bepleit dat in zulke ‘Anthropocene fictions‘ de spanningen en grenzen van de menselijke alledaagse ervaringen zichtbaar worden. Mijn verdieping van Ricoeurs werkt met literair wetenschappelijke en filosofische discussies over deze thematiek en literatuur, waardoor zijn hermeneutiek in een hedendaags krachtenveld geplaatst kan worden.
| Publicatiedatum | 18 december 2026 |
| Universiteit | Radboud Universiteit |
| Auteur | Boris van Meurs |
| ISBN nummer | 9789465152943 |
| DOI nummer | 10.54195/9789465152943 |