Berber Dorhout

Niet alleen de wereldwijde levensverwachting steeg de afgelopen decennia enorm, ook het aantal ouderen nam toe. Hoewel de jaren op latere leeftijd bij voorkeur zelfstandig thuiswonend en in goede gezondheid doorgebracht worden, wordt veroudering nog vaak gekenmerkt door lichamelijke en geestelijke aftakeling. Een voorbeeld van zo'n lichamelijke verandering is de afname van spiermassa, spierkracht en lichamelijk functioneren. Een van de strategieën die deze verslechtering van de gezondheidstoestand kan tegengaan, is de combinatie van krachttraining en eiwitrijke voeding. Voedings- en beweeginterventies zijn effectief gebleken in het verbeteren van de spiergezondheid bij (pre-)kwetsbare ouderen. De vergrijzende bevolking kan echter worden gekarakteriseerd als een heterogene populatie. Niet alleen wat betreft persoonlijke kenmerken, etniciteit en gezondheidstoestand, maar ook wat betreft de respons op behandelingen of interventies. Om een brede populatie te kunnen bereiken met interventies, is het van belang de heterogeniteit in de gezondheidsstatus van ouderen te bestuderen. Daarnaast is het van belang de heterogeniteit in de respons op voedings- en beweeginterventies te bestuderen. Ook wordt verwacht dat factoren op organisatorisch en contextueel niveau de respons op leefstijlinterventies beïnvloeden. Daarom was het doel van dit proefschrift drieledig: 1) Het bestuderen van de sarcopenie prevalentie, eiwitinname, en onderliggende gedrags- en omgevingsfactoren die de eiwitinname beïnvloeden in etnische minderheden in Nederland, 2) Het bestuderen van persoonlijke, organisatorische, en andere contextuele factoren die de respons op een voedings- en beweeginterventie beïnvloeden, en 3) Het bestuderen van de kosteneffectiviteit van ProMuscle in de Praktijk.

Hoofdstuk 2 en 3 richtten zich op de Healthy Life in an Urban Setting (HELIUS) studie: een groot cohort met deelnemers van Nederlandse, Zuid-Aziatisch Surinaamse, Afrikaans-Surinaamse, Turkse, Marokkaanse en Ghanese etnische afkomst die in Amsterdam wonen. Hoofdstuk 2 bevat de resultaten van een cross-sectionele studie van de HELIUS data. Hierin presenteren we de sarcopenie prevalenties en de relatie tussen sarcopenie en eiwitinname in etnische minderheden in Nederland. De resultaten laten zien dat de prevalentie van sarcopenie varieert tussen mannen en vrouwen, en tussen de etnische groepen. De prevalentie is het laagst bij Turkse vrouwen en mannen en het hoogst bij Zuid-Aziatisch Surinaamse vrouwen en mannen. Bovendien was een hogere eiwitinname geassocieerd met een 4% lagere kans op sarcopenie in de gehele groep en in de verschillende etnische groepen. Deze associatie was alleen significant in de Zuid-Aziatisch Surinaamse groep.

In hoofdstuk 3 onderzochten we de eiwitinname en onderliggende gedrags- en omgevingsfactoren die van invloed zijn op de eiwitinname van etnische minderheden. De aanbevolen hoeveelheid eiwit (1.0 g/kg lichaamsgewicht/dag) werd niet gehaald door 40-60% van de Nederlandse, Zuid-Aziatisch Surinaamse, Afrikaans-Surinaamse, en Marokkaanse ouderen. De belangrijkste eiwitbronnen bleken te verschillen per etniciteit. Bovendien wezen de focusgroepen uit dat kennis en bewustzijn over eiwitten en de rol ervan bij het ouder worden beperkt was bij de deelnemers.

Hoofdstuk 4, 5 en 6 richtten zich op de ProMuscle interventie, een voedings- en beweeginterventie voor ouderen. In hoofdstuk 4 hebben we onderzocht welke subgroep het meeste baat had bij de ProMuscle in de Praktijk interventie. De resultaten van verdiepende analyses laten zien dat deelnemers jonger dan 75 jaar en vrouwen in hoge mate profiteerden van de interventie, aangezien zij op bijna elke uitkomst significant verbeterden. De effecten bij deelnemers met en zonder een mobiliteitsbeperkende aandoening (fragiliteit, sarcopenie, of osteoartritis) waren vergelijkbaar. Dit wijst erop dat de interventie geschikt is voor ouderen, ongeacht of ze een mobiliteitsbeperkende aandoening hebben.

In hoofdstuk 5 zijn de effecten en contextuele factoren van de drie opeenvolgende ProMuscle interventies gebundeld en vergeleken in een mixed-methods studie. De interventie is uitgevoerd in de gecontroleerde setting (ProMuscle), de praktijksetting (ProMuscle in de Praktijk) en de praktijksetting van de implementatie pilots (ProMuscle Implementatie Pilots). Kwantitatieve resultaten tonen aan dat de interventie in elke setting heeft geleid tot verbeteringen op stoeltest-prestaties en beenspierkracht, met de grootste verbeteringen in de ProMuscle Implementatie Pilots. Kwalitatieve resultaten laten zien dat ruimte voor het aanpassen en op maat maken van de interventie, de beschikbaarheid van en toegang tot faciliteiten, de betrokkenheid van ervaren professionals, en kenmerken van deelnemers de variatie in effecten tussen de settings deels kunnen verklaren.

In hoofdstuk 6 onderzochten we de kosteneffectiviteit van ProMuscle in de Praktijk en de ervaren voordelen met betrekking tot kwaliteit van leven. De resultaten laten een kosteneffectiviteitsratio zien van €2988 per punt toename in de Short Physical Performance Battery (SPPB). De interventie heeft een waarschijnlijkheid van 82,4% dat deze kosteneffectief is bij een betalingsbereidheid van €12.000 per punt toename in SPPB. Er werd geen verandering in kwaliteit van leven gevonden op basis van de EQ-5D-5L vragenlijst (in QALY), maar met behulp van interviews werd een scala aan functie-gerelateerde ervaren voordelen in kaart gebracht. Het evalueren van preventieve interventies met behulp van QALY kan de voordelen van dergelijke interventies onderschatten. Daarom zouden andere methoden, zoals thema-specifieke vragenlijsten, geschikter kunnen zijn bij het uitvoeren van een economische evaluatie in het domein van de publieke gezondheid.

We kunnen concluderen dat er niet één uniforme aanpak is. Deze dissertatie benadrukt het belang van het in acht nemen van heterogeniteit in de oudere populatie. Persoonlijke kenmerken, organisatorische aspecten en de algemene setting beïnvloeden de effecten van leefstijlinterventies. Het aanpassen van ProMuscle in de Praktijk aan de behoeften en mogelijkheden van ouderen, aan de werkwijze en faciliteiten van professionals, en het rekening houden met financiële aspecten is van groot belang voor een succesvolle interventie en implementatie. Het succesvol implementeren van een effectieve interventie zoals ProMuscle in de Praktijk draagt bij aan het verbeteren van het fysiek functioneren van ouderen. Hierdoor is de kans groter dat ouderen hun zelfstandigheid behouden en langer gezond en vitaal thuis kunnen blijven wonen.