Open access publiceren van een dissertatie of proefschrift. Sinds 2013 een punt op de politieke agenda, eerst nationaal en sinds 2016 op Europees niveau. Wat is ‘open acces’ publiceren, hoe werkt het en wat zijn de voordelen ervan. We leggen het in deze blog uitgebreid uit.

Wat is open acces precies?

Open access is de beweging die gratis en online toegang zonder belemmering van financiële, wettelijke of technische factoren tot wetenschappelijke informatie, zoals dissertaties, proefschriften en data mogelijk maakt voor iedereen. Dit is het doel van open access publiceren. Nederland heeft in 2017 het NPOS ook wel ‘Nationaal Plan Open Science’ getekend. Dit plan bevat de afspraken, eisen en het samenwerkingsverband tussen de Nederlandse universiteiten, haar bibliotheken en de Koninklijke Bibliotheek.

De vijf pijlers van open acces publicaties

Door open access te publiceren bevorderen we niet alleen de wetenschap, ook de economie en maatschappij profiteren van open access publicaties. De lokale ondernemer, huisarts of leraar heeft namelijk hierdoor toegang tot deze onderzoeken. Het open publiceren creëert een groter bereik omdat het beter vindbaar is en daardoor ook vaker geciteerd wordt.

De VSNU streeft naar een volledige open acces van alle publicaties. Zij hebben 2020 op de agenda gemarkeerd als het jaar dat alle dissertaties en proefschriften 100% open access gepubliceerd worden. Hiervoor hebben zij 5 pijlers gesteld die als volgt geformuleerd zijn.

Onderhandelen met uitgevers:

De VSNU is in onderhandeling gegaan met de grootste uitgevers die contracten hebben lopen met gelieerde instellingen. Een van de belangrijkste punten van de onderhandelingen was dat voor alle disciplines de lees contracten volledig open access worden zonder meer te betalen. Hierbij is rekening gehouden met de verschillen in publiceren per discipline.

Buitenlandse samenwerking:

Naast het nationaal belang, is ook internationaal open access van grote waarde. De VSNU zal hier zich voor blijven inspannen samen met haar partners. Het realiseren van internationaal open access is voor de samenleving een win-win situatie. Stel je voor, wereldwijde toegang tot alle onderzoeken van gereformeerde universiteiten. Kortom een onuitputtelijke bron van data en informatie. Die vooruitgang biedt voor de wereldwijde samenleving. 

Deponeren:

Een logistiek obstakel van open access publiceren is het deponeren. De wet- en regelgeving rondom het deponeren was een uitdaging maar is middels een amendement als clausule opgelost. Het zogeheten ‘amendement van Taverne’ is sinds 2015 van kracht op de auteurswet. Daarnaast hebben universiteiten een gezamenlijk deponeerbeleid afgesproken. Hierdoor heeft de output van eigen onderzoek een boost ondervonden van toegankelijkheid.

Monitoren:

Het afspreken en mogelijk maken van open acces dissertaties en proefschriften is een, het behouden en laten groeien is de volgende essentiële stap. Door open access publicaties te monitoren worden prestaties en kansen inzichtelijk. Volgens afgesproken definities wordt de vooruitgang en uitvoering gevolgd. Met als hoofdambitie een eenduidige methodiek, blijft de VSNU-onderzoek doen naar alternatieve methoden om de open acces publicaties te monitoren.

 

Alternatieve publicatieplatforms:

Een van de voorwaarden van een wereldwijd open access platform, is dat deze door geen partij of regering ‘afgesloten’ worden. Door een open infrastructuur te creëren die toegankelijk is voor iedere partij en niet geclaimd kan worden. Maakt het idee van open access mogelijk.

 

Het grootste voordeel van open access

Door de vrije toegang tot wereldwijde onderzoeken, publicaties en data, kunnen toekomstige academische onderzoeken deze informatie makkelijker en sneller hergebruiken. Deze bevordering van de toekomstige onderzoeken versnelt de vooruitgang. Ondanks de vele voordelen berust er ook kritiek op de beweging.

 

De voor- en nadelen van open access

Een aantal open access voordelen hebben we al eens aangehaald maar naast het openbaar delen van kennis en data, zijn er nog meer voordelen.

 

Open access voordelen

Open access publicaties geeft onderzoekers en geïnteresseerde over de hele wereld een betere kans op ontwikkeling. Voorheen moesten er dure abonnementen worden afgesloten voor de toegang tot publicaties. Door open access zijn deze niet meer nodig, waardoor ook geïnteresseerde zonder deze financiële middelen hiertoe toegang krijgen.

Open access draagt bij aan een betere verspreiding van het onderzoek. Hierdoor worden academische resultaten en publicaties sneller verspreid. Wat de wetenschap wereldwijd een boost geeft. 

Door de snelle en bredere verspreiding van publicaties, volgen er ook meer citaties en impact. Het gevolg van een wereldwijde zichtbaarheid zonder obstructies.

Open access biedt niet alleen toegang voor universiteiten onderling. Ook bedrijven krijgen toegang waardoor de economie flink gestimuleerd wordt. Zij kunnen namelijk sneller ontwikkelen door de beschikbare data en resultaten.

We haalden het al aan, maar sneller doorontwikkelen is niet alleen voor bedrijven een voordeel. De mogelijkheid van wereldwijde toegang en hergebruik zonder juridische, financiële of technische obstructie geeft de wetenschap een gigantische boost. Nieuwe onderzoeken kunnen eenvoudig gebruik maken van bestaande data en zo sneller voortgang en resultaten behalen.

 

Open access nadelen

Naast voordelen zijn er ook nadelen van open access. Echter als we de nadelen analyseren zijn deze over het algemeen te herleiden naar specifieke academische disciplines, of heeft het te maken met de transitie naar open access in plaats van het publicatiemodel zelf.

Verschillende disciplines binnen de academische wereld worden verschillende beoordelingsmethode gehanteerd. Zoals bijvoorbeeld in de bèta- en medische wetenschappen en in de economische wetenschappen, worden beoordelingen gebaseerd op het publiceren in tijdschriften en vakbladen met een hoge impactfactor. Door de nodige termijn om de impactfactor te bepalen, heeft het open access publicatiemodel nog een ‘achterstand’ ten opzichte van de traditionele vakbladen en tijdschriften.

Ook voor andere disciplines geldt dat het tijd kost om een aanbod van toonaangevende en kwalitatief goede tijdschriften en vakbladen te creëren. Net zoals het punt omtrent de beoordelingen van bèta- en medische wetenschappen, is dit nadeel enkel een kwestie van tijd voordat het verholpen is.

Een nieuwe manier van publiceren brengt een nieuwe manier van werken met zich mee. Een goede en soepele workflow om dissertaties en proefschriften te publiceren zal in de opstartfase eerder stroef en onwennig zijn. Door administratieve rompslomp die nog niet geoptimaliseerd is, hebben wetenschappers en de open access tijdschriften hier (nog) moeite mee. 

De kosten voor APC’s zijn tijdens de transitie naar open access nog niet overal goed geregeld. Door het missen van structurele voorzieningen zijn dit aanzienlijke kosten die wetenschappers ondervinden.

De kwaliteit van dubieuze zogeheten rooftijdschriften zijn nog lastig te controleren. Daarbij komt kijken dat deze tijdschriften wetenschappers spammen om te publiceren. Er wordt hard gewerkt aan een algemene database van kwalitatieve tijdschriften waarin open access gepubliceerd kan worden.

 

Misverstanden omtrent het open access publiceren

Onder het open acces model bestaan nog een aantal misverstanden. Het verlies van het auteursrecht is zo een misverstand. Hier hoef je je geen zorgen over te maken het openbaar beschikbaar stellen van jouw dissertatie neemt niet het auteursrecht af. Ook het gerucht dat de publicatie zonder peer review wordt gepubliceerd, geen indexering krijgt in wetenschappelijke databanken of dat de publicatie geen impact factor krijgt zijn algemene misverstanden.

 

Ga jij promoveren? Laat je dissertatie drukken bij ProefschriftMaken

Ben jij op zoek naar iemand die jou kan helpen bij het ontwerpen en drukken van jouw dissertatie? Neem contact op met ons! Wij bieden een complete service van A tot Z voor de productie van jouw proefschrift.

 

Recente reacties First article

Volg ons:

Om jouw bezoek aan onze website nóg makkelijker en persoonlijker te maken zetten we cookies (en daarmee vergelijkbare technieken) in. Met deze cookies kunnen wij en derde partijen informatie over jou verzamelen en jouw internetgedrag binnen (en mogelijk ook buiten) onze website volgen. Met deze informatie passen wij en derde partijen content of advertenties aan jouw interesses en profiel aan. Daarnaast is het dankzij cookies mogelijk informatie te delen via social media. Lees hier meer over in onze Privacy- en cookieverklaring.