{"id":8521,"date":"2026-04-06T08:35:42","date_gmt":"2026-04-06T08:35:42","guid":{"rendered":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/portfolio\/leonore-bovy\/"},"modified":"2026-04-23T08:46:21","modified_gmt":"2026-04-23T08:46:21","slug":"leonore-bovy","status":"publish","type":"us_portfolio","link":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/portfolio\/leonore-bovy\/","title":{"rendered":"Leonore Bovy"},"content":{"rendered":"","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":8,"featured_media":13862,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"us_portfolio_category":[45],"class_list":["post-8521","us_portfolio","type-us_portfolio","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","us_portfolio_category-new-template"],"acf":{"naam_van_het_proefschift":"From Dusk to Dawn","samenvatting":"Ik begon dit proefschrift met een citaat van J.M. Barrie (1911). Dit citaat beschrijft hoe een imaginaire moeder \u2018s nachts de zorgen en negatieve gedachtes van haar slapende kinderen \u201copruimt\u201d, wat zorgt voor georganiseerde en prettige gedachtes de volgende ochtend. Ik geloof dat dit kleine verhaaltje soortgelijke idee\u00ebn probeert over te brengen als ik in dit proefschrift heb onderzocht. Ik heb namelijk gekeken in hoeverre slaap en cognitie gerelateerd zijn, vooral in situaties waarin de geest gevuld is met negatieve gedachtes en herinneringen, en hoe slaapproblemen vervolgens kunnen leiden tot een onjuiste \u201creiniging\u201d van dergelijke gedachten. Oftewel, bij depressieve pati\u00ebnten lijkt zo\u2019n moeder die de geest opruimt en organiseert tot mooiere, positieve gedachtes te ontbreken.\n\nIn dit proefschrift heb ik onderzocht hoe slaap, stemming en geheugen aan elkaar gerelateerd zijn bij depressieve pati\u00ebnten. Ik heb hiervoor verschillende studies uitgevoerd over het gehele psychopathologische continu\u00fcm, door gezonde deelnemers te bestuderen maar ook gezonde deelnemers na een negatieve stemmingsinductie, kwetsbare dysphorische deelnemers en uiteindelijk ook depressieve pati\u00ebnten. Daarnaast heb ik studies gebruikt die zowel observationele en correlationele als ook causale verbanden onderzoeken.\n\nOm de verschillende onderdelen te belichten, heb ik dit proefschrift opgesplitst in twee delen. Het eerste deel richt zich specifiek op geheugenbias. Hiermee doelen we op het fenomeen dat informatie die past bij de (huidige) stemming, beter wordt onthouden dan informatie die minder goed past. Depressieve pati\u00ebnten onthouden namelijk eerder negatieve dan positieve informatie. In dit onderdeel zijn onze studies gebaseerd op de hypothese dat negatieve geheugenschema\u2019s bijdragen aan de voorkeur van het leren - en daaropvolgende slaap gerelateerde consolidatie - van negatieve informatie. Dit kan vervolgens leiden tot een versterking van de negatieve geheugenbias. We onderzochten hoe emotionele schema\u2019s worden verwerkt door de mediale prefrontale cortex (mPFC), hoe we negatieve geheugenbiases kunnen veranderen met behulp van cognitieve modificatiebehandelingen of door de mPFC rechtstreeks te stimuleren, en ten slotte hoe slaap gerelateerd is aan geheugenbias.\n\nHet tweede deel van dit proefschrift is voornamelijk gericht op slaapveranderingen bij depressie. We bekeken hoe REM-slaap de verwerking van emotioneel geheugen be\u00efnvloedt, en onderzochten hoe NonREM-slaapkenmerken zijn veranderd bij depressieve pati\u00ebnten en hoe deze veranderingen het procedureel geheugen kunnen be\u00efnvloeden. Nieuwe inzichten in deze processen kunnen vervolgens leiden tot een beter mechanistisch begrip in belangrijke aspecten van depressie symptomen.\n\nIn hoofdstuk 2 onderzochten we welke neurale signalen gerelateerd waren aan emotionele schema\u2019s. Hierbij onderzochten we in hoeverre de mPFC en amygdala betrokken zijn bij de vorming van emotionele valse herinneringen in een proof-of-principle-studie in 38 gezonde deelnemers. We gebruikten hiervoor functionele MRI (fMRI) tijdens het leren van een emotionele valse geheugentaak om te zien welke hersengebieden bijdragen aan emotionele in vergelijking tot neutrale vorming van vals geheugen. Bovendien bekeken we welke hersengebieden bijdragen aan geheugenbias. Hoewel we \u2013 tegen onze verwachtingen in \u2013 geen invloed van de amygdala vonden, vonden we wel dat de mPFC significant actiever was tijdens emotionele in vergelijking met neutrale vorming van valse herinneringen. Deze resultaten laten zien dat de mPFC niet alleen betrokken is bij neutrale geheugenschema\u2019s, maar een vergelijkbare rol speelt in emotionele herinneringen. Deze kennis is waardevol voor het specifieker kunnen ontwikkelen van toekomstige therapie\u00ebn.\n\nIn hoofdstuk 3 hebben we onderzocht of de geheugen bias gemanipuleerd kan worden met behulp van een smartphone-gebaseerde geheugentraining, bij 96 dysfore deelnemers. We gebruikten de Experience Sampling-methode (ESM), een gestructureerde dagboektechniek via een smartphone-app, om meerdere keren per dag verschillende metingen over geheugen bias en stemming te verkrijgen. Daarnaast gaven we ook dagelijks een geheugentraining met het doel een positieve bias te induceren. We ontdekten dat zowel positieve als actieve sham-training de positieve geheugen bias verhoogde, wat duidt op een niet-specifiek effect van training. Bovendien vertoonde alleen de sham-training een significante toename in het totaalaantal positieve herinneringen tussen de basismeting en postmeting. Deze resultaten lijken te suggereren dat beide trainingen effectief zijn bij het vergroten van positieve geheugen bias. Aan de andere kant zouden ook beide trainingen even ineffectief kunnen zijn en hebben we een algehele regressie naar het gemiddelde waargenomen. Ten slotte ontdekten we dat deelnemers die het meest reageerden op de training, ongeacht het trainingstype, een sterkere stressbestendigheid vertoonden tijdens de stressvolle initi\u00eble COVID-19-periode, die enkele weken na de laatste trainingssessie plaatsvond. Al met al zagen we geen overdrachtseffecten naar andere bias-maten of depressieve symptomen, maar we vonden een mogelijk trainingseffect op de langere termijn.\n\nIn hoofdstuk 4 hebben we een alternatief om geheugenbias te manipuleren onderzocht. We onderzochten hoe theta-burst cTBS (n = 20), een manier om met magnetische velden het brein te be\u00efnvloeden, toegepast op de mPFC in vergelijking met een controlestimulatie (rTMS (n = 20)), de geheugenbias bij gezonde deelnemers zou kunnen veranderen na het induceren van een negatieve stemming. We ontdekten dat valse herkenning van negatieve informatie vergeleken met positieve informatie was verminderd na het stimuleren van de mPFC, d.w.z. de geheugen bias werd positiever. Deze bevindingen bouwen voort op onze eerdere bevindingen in hoofdstuk 2, waarbij we de betrokkenheid van de mPFC bij de verwerking van emotionele schemas lieten zien. Deze bevindingen suggereren niet alleen verband tussen de mPFC en geheugenbias, ze ondersteunen ook een causale rol van de mPFC bij de verwerking van geheugen schema\u2019s. Wij geloven dat de negatieve stemmingsinductie heeft geleid tot het activeren van negatieve schema\u2019s, wat vervolgens leidde tot een relatief negatieve geheugenbias. De actieve stimulatie van de mPFC heeft mogelijk specifiek de effecten van de negatieve stemmingsinductie verminderd door zich te richten op de geactiveerde negatieve schema\u2019s, wat vervolgens leidde tot een relatief positievere bias dan de controlegroep.\n\nIn hoofdstuk 5 hebben we de wederzijdse relatie tussen slaap en emotie bekeken, door te onderzoeken hoe slaapstoornissen emotionele verwerking be\u00efnvloeden, en door te onderzoeken hoe daarentegen emoties en stemming de slaap kunnen be\u00efnvloeden. Daarnaast lijkt slaap - en in het bijzonder de REM-slaap - een cruciale rol te spelen bij de verwerking van emotioneel geheugen. Deze relaties zijn goed ge\u00efllustreerd in gevallen waarin een of beide processen verstoord zijn, zoals bij depressie. De literatuur over slaapstoornissen bij depressieve pati\u00ebnten heeft een grote focus op REM-slaapveranderingen, en beschrijft verhoogde REM-slaapduur en verkorte REM-latentie. Daarnaast lijken een groot aantal typen van antidepressiva specifiek de REM-slaap te be\u00efnvloeden, wat duidt op een causale rol tussen slaapproblemen en depressieve symptomen.\n\nNa het bekijken van de belangrijke rol van REM-slaap in depressie, hebben we vervolgens de rol van zowel de macro- als micro structuur van NonREM-slaap bij depressie onderzocht. In hoofdstuk 6 van dit proefschrift, hebben we onderzocht welke kenmerken - waaronder slaap spindles, slow waves en hun interacties - van NonREM-slaap zijn veranderd bij depressieve pati\u00ebnten, zowel met als zonder antidepressiva medicatie, in drie grote onafhankelijke datasets. Over het algemeen werden geen grote systematische veranderingen in oppervlakkige NREM-slaaparchitectuur gevonden, die onafhankelijk van de inname van antidepressiva waren. Toen we naar de NREM-microstructuur keken, zagen we een hogere spindle-amplitude bij depressieve pati\u00ebnten zonder medicatie vergeleken met controles, evenals langere en langzamere slow waves met een lagere amplitude. Bovendien was het gelijktijdig voorkomen van sleep spindels en slow waves meer verspreid na het innemen van antidepressiva. Ten slotte was de procedurele geheugenconsolidatie verstoord bij depressieve pati\u00ebnten met medicatie en deze verstoring was geassocieerd met een lagere sleep spindle dichtheid.\n\nOver het algemeen suggereren onze bevindingen dat de mPFC een belangrijke rol speelt bij de verwerking van geheugen bias. We vonden namelijk een verhoogde mPFC-activatie tijdens het leren van een emotionele valse geheugentaak en dat het stimuleren van de mPFC leidt tot een positievere bias, nadat negatieve stemmingen eerst waren ge\u00efnduceerd. We konden geen specifieke rol van slaap in de geheugenverwerking van emotionele schema\u2019s in onze gezonde steekproef bevestigen, noch een duidelijk verband tussen NonREM-veranderingen en procedurele geheugenverwerking.\n\nOpenstaande vragen waar toekomstige studies zich op zouden moeten concentreren, zijn welke interactieve rol de amygdala precies met de mPFC speelt in de neurobiologie van geheugenbias, waarbij gekeken moet worden naar gezonde deelnemers na positieve, neutrale en negatieve stemmingsinductie of daadwerkelijke depressieve pati\u00ebnten. Toekomstige studies zouden daarnaast mogelijke dynamische en synergetische effecten die ontstaan door het combineren van verschillende behandelingen moeten bekijken - wellicht door middel van het combineren van mPFC-gerichte cTBS en smartphone-behandeling, gedurende meerdere sessies. Daarnaast moet nader worden onderzocht welke individuele aspecten de kans op het ontwikkelen van biases vergroten, zoals bepaalde persoonlijkheidskenmerken en in hoeverre bias-modificatie een rol kan spelen bij het voorkomen van depressieontwikkeling. Ten slotte moet de precieze rol van slaap in de geheugenverwerking van emotionele schema\u2019s worden onderzocht in grotere steekproeven en steekproeven uit echte pati\u00ebnten populaties om de gevonden resultaten te nuanceren of bekrachtigen.\n\nTot slot, hopen we dat met de juiste kennis en werktuigen, depressieve pati\u00ebnten kunnen leren hun negatieve gedachtes te organiseren en verblijden.","summary":"No English summary is available. You can read the Dutch summary <a href=\"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/portfolio\/leonore-bovy\/\">here<\/a>.","auteur":"Leonore Bovy","auteur_slug":"leonore-bovy","publicatiedatum":"5 maart 2021","taal":"NL","url_flipbook":"https:\/\/ebook.proefschriftmaken.nl\/ebook\/leonorebovy?iframe=true","url_download_pdf":"","url_epub":"","ordernummer":"FTP-202604060832","isbn":"978-94-6284-952-5","doi_nummer":"","naam_universiteit":"Radboud Universiteit","afbeeldingen":13862,"naam_student:":"","binnenwerk":"","universiteit":"Radboud Universiteit","cover":"","afwerking":"","cover_afwerking":"","design":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/us_portfolio\/8521","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/us_portfolio"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/us_portfolio"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8521"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/us_portfolio\/8521\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8522,"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/us_portfolio\/8521\/revisions\/8522"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13862"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8521"}],"wp:term":[{"taxonomy":"us_portfolio_category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/us_portfolio_category?post=8521"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}