{"id":8149,"date":"2026-04-03T11:53:09","date_gmt":"2026-04-03T11:53:09","guid":{"rendered":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/portfolio\/judith-van-luijk\/"},"modified":"2026-04-23T09:00:50","modified_gmt":"2026-04-23T09:00:50","slug":"judith-van-luijk","status":"publish","type":"us_portfolio","link":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/portfolio\/judith-van-luijk\/","title":{"rendered":"Judith Van Luijk"},"content":{"rendered":"","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":8,"featured_media":14090,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"us_portfolio_category":[45],"class_list":["post-8149","us_portfolio","type-us_portfolio","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","us_portfolio_category-new-template"],"acf":{"naam_van_het_proefschift":"The next steps towards responsible animal-based research","samenvatting":"Iedereen zal het erover eens dat het gebruik van dieren in (bio)medisch onderzoek controversieel is. Het balanceren tussen \u201cof\u201d, \u201cwanneer\u201d en \u201choe\u201d dieren gebruikt mogen worden, blijft onderwerp van discussie. Het doel van dit proefschrift is om een bijdrage te leveren aan dit debat. In dit proefschrift zijn twee strategie\u00ebn ge\u00ebvalueerd die ingezet kunnen worden om de wetenschappelijke kwaliteit van dieronderzoek te verbeteren en daarmee verantwoord proefdiergebruik te bewerkstelligen. Hoofdstuk een introduceert de twee ge\u00ebvalueerde strategie\u00ebn; als eerste het 3V-principe van Vervanging, Vermindering en Verfijning. Dit 3V-principe vormt sinds de jaren-70 de hoeksteen van de proefdierkunde. De tweede strategie is een opkomende methode binnen de proefdierkunde, namelijk systematic reviews van dierstudies.\n\nOm het effect van het 3V-principe te evalueren is begonnen met het verkrijgen van inzicht in 3V-implementatie in Nederland. Hiervoor zijn enqu\u00eates uitgestuurd naar drie beroepsgroep: onderzoekers die betrokken zijn bij diergebonden onderzoek, proefdierdeskundigen en leden van dierexperimentencommissies (DEC). De enqu\u00eates omvatte vier hoofdthema\u2019s: 1) perceptie van de 3V-principes, 2) 3V informatiebronnen en zoekstrategie\u00ebn, 3) implementatie strategie\u00ebn in de dagelijkse praktijk en 4) wensen voor toekomstige verbeteringen. Iedere beroepsgroep ontving een aangepaste enqu\u00eate met specifieke vragen gerelateerd aan hun professionele taken en verantwoordelijkheden. Hoofdstuk twee beschrijft de resultaten van de enqu\u00eate onder onderzoekers en Hoofdstuk drie de resultaten van de enqu\u00eates onder de proefdierdeskundigen en DEC-leden. De respondenten vertegenwoordigen een verscheidenheid aan onderzoeksdisciplines binnen zowel universiteiten als ook de (biomedische) industrie. Uit de enqu\u00eates onder alle drie de groepen bleek dat de 3V\u2019s zeer goed bekend zijn en ook gezien worden als een relevant concept binnen proefdiergebonden onderzoek. Vaardigheden en middelen om op adequate wijze te zoeken naar relevante 3V-informatie ontbreken vaak, wat resulteert in het missen en dus niet toepassen van relevante 3V-methoden in onderzoek.\n\nDe antwoorden op deel 4 van het enqu\u00eates (wensen voor toekomstige verbetering) zijn gebruikt als startpunt tijdens een verdiepende eendaagse workshop met respondenten van alle drie de enqu\u00eates. Hoofdstuk vier beschrijft de zes consensus statements die tijdens de workshop als suggesties voor verbetering van diergebonden onderzoek zijn geformuleerd. Ten aanzien van de 3V-principes werd voorgesteld om de 3V\u2019s te splitsen in twee begrippen namelijk in \u201cVervanging\u201d en \u201cbest practices\u201d (Vermindering & Verfijning). Voor een optimale ontwikkeling van vervangingsalternatieven werd gesuggereerd dat alle belanghebbenden (inclusief wetgevers en financierders) betrokken dienen te worden bij het ontwikkelingsproces. De overige consensusstatements omvatte onder andere belang van goed experimenteel ontwerp, het delen van data (inclusief negatieve en neutrale data), en meer transparantie en samenwerking. De diversiteit en complexiteit van de geopperde wensen ten aanzien van verbetering van proefdiergebonden onderzoek laat zien dat naast de 3V-principes andere strategie\u00ebn nodig zijn om verantwoord diergebruik binnen onderzoek te kunnen waarborgen.\n\nZoals reeds ge\u00efntroduceerd in hoofdstuk een, zouden systematic reviews van dierstudies een krachtige methode kunnen zijn om verantwoord diergebruik in onderzoek te bevorderen. Vooral ook omdat deze methode ingezet kan worden om enkele aandachtspunten zoals beschreven in hoofdstuk vier (bv. het delen van data en verantwoord opzetten van nieuwe proefdieronderzoek) aan te pakken. Momenteel worden systematic reviews van dierstudies slechts nog incidenteel en niet gestandaardiseerd uitgevoerd. Het aantallen gepubliceerde systematic reviews van dierstudies groeit snel, maar is nog steeds relatief laag in vergelijking met systematic reviews van humane studies. In de volgende hoofdstukken zal verder op de systematic review methodologie voor dierstudies.\n\nHoofdstuk vijf is een voorbeeld van een systematic review van dierstudies. Het doel van dit onderzoek was om op systematische wijze alle beschikbare gegevens te zoeken, selecteren en beoordelen op kwaliteit en samen te vatten voor de specifieke onderzoeksvraag: \u201cWhat is the effect of meniscus allograft transplantation on articular cartilage in animals?\u201d Door het maken van een dergelijk overzicht kon geconcludeerd worden dat meniscus transplantatie kraakbeen schade niet voorkomt, maar dat de schade wel kan worden verminderd ten opzichte van meniscectomie. De vergelijkbare resultaten die gevonden zijn in verschillende diermodellen en diersoorten kunnen een indicatie zijn dat een vergelijkbare behandeling van het menselijke kniegewricht ook vergelijkbare resultaten zal laten zien. Daarnaast laat de systematic review ook de kwaliteit van de methodologische opzet en rapportage van de ge\u00efncludeerde studies zien. Zo bleek dat cruciale informatie vaak niet was beschreven. Hierdoor kon de kwaliteit van de studie niet altijd kon worden ge\u00ebvalueerd, wat vervolgens de mogelijkheid om betrouwbare conclusies te trekken belemmert. Helaas is dit review hierin niet uniek, diverse systematic reviews van dierstudies uit verschillende onderzoeksgebieden laten een zorgwekkende situatie zien op gebied van methodologische kwaliteit en\/of rapportage van primaire dierstudies. Kwaliteitsbeoordeling van primaire studies een zeer waardevolle stap in het systematic review proces. Niet alleen voor het transparant maken van de huidige stand van zaken, maar ook voor het bewaken van veranderingen in kwaliteit over de tijd.\n\nSystematic reviews van dierstudies worden nog niet gestandaardiseerd uitgevoerd, dit komt o.a. doordat er nog geen eenduidige richtlijnen bestaan over hoe systematic reviews van dierstudies optimaal kunnen worden uitgevoerd. Hoofdstuk zes beschrijft een review van systematic reviews van dierstudies. Hierin zijn 91 systematic reviews beoordeeld op het gebruik van een kwaliteitsbeoordeling voor de primaire studies. Daarnaast is er ook gekeken naar de kwaliteit van de primaire studies in deze 91 systematic reviews. Iets meer dan de helft (52,7%) van de reviews beoordeelde de primaire studies op genomen maatregelen om de volgende vormen van bias te voorkomen: selectie bias, performance bias, detectie bias of attrition bias. Drie\u00ebndertig systematic reviews rapporteerde gedetailleerde informatie over de kwaliteitsbeoordeling per primaire studie, dit leverde het volgende beeld op: 24,6% van de primaire studies was gerandomiseerd (selection bias), 14,6% rapporteerde blindering van de onderzoeker \/ verzorger (performance bias), 23,9% blindering bij het meten van de uitkomstmaat (detection bias), en 23,1% rapporteerde drop-outs (attrition bias). Dit geeft aan dat er nog veel ruimte voor verbetering is op gebied van methodologische kwaliteit en\/of de rapportage daarvan. Dat slechts de helft van de reviews een kwaliteitsbeoordeling uitgevoerd had, laat zien dat er behoefte is aan richtlijnen en training op het gebied van systematic reviews dierstudies.\n\nDe misschien wel de meest vitale, maar ook meest tijdrovende stap in het systematic review proces is het zoeken naar en screening van artikelen. Door het ontbreken van richtlijnen op het gebied van systematic reviews van dierstudies is er onzekerheid over de toegevoegde waarde van het doorzoeken van meerdere bibliografische databases is. Daarnaast is ook niet bekend wat het effect van taalbeperkingen (bijvoorbeeld door alleen studies in de Engelse taal te includeren) is op de uitkomsten van systematic reviews van dierstudies. Hoofdstuk zeven beschrijft een studie waarin is gekeken in hoeverre database selectie en taal beperking in de zoekstrategie van systematic reviews van dierstudies invloed kan hebben op de uitkomst van de meta-analyse. Allereerst blijkt er een grote overlap te zijn tussen PubMed en Embase in vindbaarheid van de artikelen (> 85% overlap in 2\/3 van de reviews). Het beperken van een zoekopdracht tot PubMed ofwel Embase resulteerde in het missen van tot 20% en 4% relevante artikelen. Het beperken van studie selectie naar alleen Engelstalige artikelen zou kunnen leiden tot het missen van 13% relevante studies. Een significant effect van deze gemiste studies (zowel van database selectie als van taal restrictie) op de meta-analyse kon niet worden aangetoond of weerlegd. Beperken van de zoekstrategie naar een enkele database of selectie van enkel Engelstalige artikelen kan leiden tot het missen van relevante studies wat wel tot een vertekening van de uitkomsten van de systematic review kan leiden. De mate van vertekening kan vari\u00ebren per vakgebied. In de discussie van dit hoofdstuk worden enkele strategie\u00ebn en aanbevelingen beschreven over hoe om gegaan kan worden met database selectie en taal beperking in systematic reviews van dierproeven.\n\nHet afsluitende Hoofdstuk acht geeft een overzicht van de belangrijkste resultaten van dit proefschrift en beschrijft een aantal belangrijke ontwikkelingen op het gebied van systematic reviews van dierproeven binnen de proefdierkunde en daarbuiten. Het hoofdstuk wordt afgesloten met vier aanbevelingen met betrekking tot de vraag: Hoe kunnen systematic reviews van dierstudies bijdragen aan een betere wetenschappelijke kwaliteit van dierproeven; 1) Uitvoeren van meer systematic reviews in verschillende dierproef gebonden onderzoeksgebieden. 2) Het stimuleren van een betere rapportage van dierproeven. 3) Het uitvoeren van een zogenaamde comprehensive search naar relevante literatuur voor het ontwerpen van nieuwe dierstudies. En 4) Aanbieden van onderwijsprogramma\u2019s op gebied van systematic reviews dierstudies en comprehensive search strategies.\n\nHet gebruik van dieren in wetenschappelijk onderzoek wordt gerechtvaardigd door hun translationele waarde. De translationele waarde van diermodellen kan echter alleen worden beoordeeld wanneer de dieren op verantwoorde wijze worden ingezet in onderzoek en de dierstudies zelf voldoen aan de hoogste normen voor dierenwelzijn en wetenschappelijke kwaliteit. Uit inzichten verkregen uit systematic reviews van dierstudies blijkt dit in de praktijk binnen diverse onderzoeksgebieden vaak nog lang niet het geval te zijn. Het aanbieden van onderwijs in hoe dierstudies op een adequate wijze gerapporteerd kunnen worden, het uitvoeren van gedegen literatuuronderzoek en de systematic review methodologie, kan bijdrage aan de nodige kwaliteitsverbetering van preklinische dieronderzoek. Op deze wijze kan een hoogwaardig en transparante basis gelegd voor de ontwikkelen van nieuwe en veilige therapie\u00ebn voor de pati\u00ebnt.","summary":"No English summary is available. You can read the Dutch summary <a href=\"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/portfolio\/judith-van-luijk\/\">here<\/a>.","auteur":"Judith Van Luijk","auteur_slug":"judith-van-luijk","publicatiedatum":"24 mei 2017","taal":"EN","url_flipbook":"https:\/\/ebook.proefschriftmaken.nl\/ebook\/judithvanluijk?iframe=true","url_download_pdf":"","url_epub":"","ordernummer":"FTP-202604031149","isbn":"978-94-6295-610-0","doi_nummer":"","naam_universiteit":"Radboud Universiteit","afbeeldingen":14090,"naam_student:":"","binnenwerk":"","universiteit":"Radboud Universiteit","cover":"","afwerking":"","cover_afwerking":"","design":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/us_portfolio\/8149","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/us_portfolio"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/us_portfolio"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8149"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/us_portfolio\/8149\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8150,"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/us_portfolio\/8149\/revisions\/8150"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14090"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8149"}],"wp:term":[{"taxonomy":"us_portfolio_category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/us_portfolio_category?post=8149"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}