{"id":28588,"date":"2026-11-06T14:13:28","date_gmt":"2026-11-06T13:13:28","guid":{"rendered":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/portfolio\/gerda-bruinsma\/"},"modified":"2026-11-14T10:05:12","modified_gmt":"2026-11-14T09:05:12","slug":"gerda-bruinsma","status":"publish","type":"us_portfolio","link":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/portfolio\/gerda-bruinsma\/","title":{"rendered":"Gerda Bruinsma"},"content":{"rendered":"","protected":false},"featured_media":28589,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"university_us_portfolio":[],"class_list":["post-28588","us_portfolio","type-us_portfolio","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":{"main_text":"","naam_van_het_proefschift":"Supporting 4- to 6-year-old children with Developmental Language Disorder","samenvatting":"Kinderen met een taalontwikkelingsstoornis (TOS) hebben grote moeite met het verwerven en gebruiken van taal. Hierdoor ervaren zij ernstige problemen in de dagelijkse communicatie en interactie. TOS is een neurobiologische ontwikkelingsstoornis die voorkomt bij 7-10% van de kinderen en gevolgen heeft voor hun sociaal-emotionele ontwikkeling, schoolprestaties en kwaliteit van leven (Bishop et al., 2017; Norbury et al., 2016). De taal- en communicatieproblemen blijven vaak bestaan tot in de volwassenheid. Tijdige, effectieve interventie is daarom belangrijk.\n\nDe diagnose TOS wordt gesteld wanneer kinderen duidelijke en blijvende beperkingen laten zien in hun taalontwikkeling, die het communicatieve functioneren thuis en op school belemmeren. Er worden doorgaans twee taalprofielen onderscheiden: 1. receptief-expressieve TOS, met problemen in het begrijpen \u00e9n het produceren van taal; 2. expressieve TOS, met voornamelijk problemen in het produceren van taal (ICD-11, World Health Organisation, 2021). Kinderen met TOS kunnen moeilijkheden ondervinden op het gebied van fonologie, morfosyntaxis, semantiek en woordvinding, en pragmatiek. Problemen in de morfosyntaxis komen het meeste voor en worden gezien als het kernprobleem (Leonard, 2014).\n\nIn Nederland volgen veel kinderen met TOS \u2018cluster-2-onderwijs\u2019, speciale scholen voor kinderen met TOS. De reden hiervoor is dat het reguliere onderwijs hoge eisen stelt aan taalvaardigheid. Beperkingen in taalbegrip, morfosyntaxis, woordenschat en verbaal werkgeheugen maken het voor kinderen met TOS moeilijk om instructies te volgen, opdrachten te begrijpen en hun kennis te verwoorden. Cluster 2-onderwijs beoogt deze belemmeringen te compenseren en onderwijsparticipatie te versterken door kleinere klassen, ge\u00efntegreerde logopedische behandeling en een onderwijsaanbod dat expliciet gericht is op het versterken van communicatieve vaardigheden. Daarbij werken logopedisten, leerkrachten en andere onderwijs- en zorgprofessionals intensief samen.\n\nHoewel alle kinderen met TOS communicatieve beperkingen ervaren is nog weinig bekend over de aard en omvang hiervan bij jonge kinderen. Er is ook nog weinig bekend over de mogelijkheden tot groei en inhalen van achterstanden bij jonge kinderen met TOS. Eerder onderzoek wijst uit dat sommige kinderen vooruitgang laten zien, terwijl andere dat niet doen, maar een verklaring daarvoor ontbreekt tot nu toe.\n\nGezien de hardnekkige moeilijkheden in de morfosyntaxis waar kinderen met TOS mee kampen en de invloed daarvan op de communicatie, zijn effectieve interventies belangrijk. Hoewel interventies zoals focused stimulation en recasting in sterk gecontroleerde studies effectief zijn gebleken, is hun effectiviteit in de klinische praktijk onduidelijk.\n\nDit proefschrift heeft drie doelen:\n1. inzicht krijgen in de communicatie in het dagelijks leven van jonge kinderen met TOS\n2. hun taalontwikkeling gedurende \u00e9\u00e9n schooljaar in het cluster-2-onderwijs in kaart brengen, inclusief factoren die deze ontwikkeling be\u00efnvloeden\n3. de effectiviteit evalueren van Communicatieve Taaltherapie (CTT; Van den Dungen, 2007), een op evidentie gebaseerde, functionele interventie in spelsituaties, gericht op het stimuleren van de morfosyntaxis\n\nOm deze vragen te beantwoorden werden drie deelstudies uitgevoerd bij twee verschillende groepen participanten in de leeftijd van 4 tot 6 jaar. E\u00e9n groep bestond uit 154 kinderen van 18 scholen voor special onderwijs (studie 1 en 2), en de andere uit 28 kinderen van 6 scholen (studie 3).\n\nHoofdstuk 2 beschrijft de beperkingen in de communicatie in het dagelijks leven van kinderen met TOS. Ouders rapporteerden dat hun kinderen in verschillende situaties beperkingen ondervonden. De meest genoemde waren: beperkingen in het vermogen om zich uit te drukken, begrepen te worden en verstaanbaar te spreken, vooral in contact met onbekende personen. Emoties en stress bij de kinderen bleken een belangrijke negatieve invloed te hebben op het communicatieve functioneren. Leerkrachten beoordeelden de communicatieve vaardigheden als onvoldoende, maar vonden de sociale vaardigheden en de kwaliteit van de leerling-leerkrachtrelaties vergelijkbaar met die van zich normaal ontwikkelende kinderen. Kinderen met een receptief-expressieve TOS ervaarden meer en bredere beperkingen dan kinderen met een expressieve TOS.\n\nIn Hoofdstuk 3 is de vooruitgang in morfosyntaxis, woordenschat en taalbegrip gedurende \u00e9\u00e9n schooljaar onderzocht met behulp van een cohortstudie onder 154 kinderen. De kinderen lieten vooruitgang zien in taalbegrip, expressieve woordenschat en expressieve morfosyntaxis, waarbij sommigen hun achterstand ten opzichte van zich normaal ontwikkelende leeftijdsgenoten verkleinden. In de morfosyntaxis waren de scores bij aanvang het laagst en was de vooruitgang het kleinst, wat past bij het hardnekkige karakter van de problemen in dit domein. De mate van vooruitgang hing niet samen met taalprofiel, meertaligheid of non-verbaal IQ. Wel lieten kinderen met lagere aanvangsscores meer vooruitgang zien dan kinderen die bij aanvang hogere scores hadden.\n\nHoofdstukken 4 en 5 evalueren de effecten van de interventie \u2018Communicatieve Taaltherapie\u2019 (CTT) op morfosyntactische complexiteit.\n\nHoofdstuk 4 introduceert CTT en beschrijft de principes en technieken: afgebakende therapiedoelen, gestructureerde speelscripts en de taaltherapeutische technieken modelling, focused stimulation en recasting. In het hoofdstuk wordt beschreven hoe CTT logopedisten ondersteunt bij het implementeren van deze elementen in de interventie gericht op morfosyntaxis. Daarnaast worden de protocollen beschreven die voor de studie zijn ontworpen. Logopedisten konden interventie volgens de protocollen toepassen wanneer ze training en begeleiding kregen. In een eerste kleine studie (n=5) lieten twee kinderen grotere vooruitgang zien tijdens de CTT-fase dan tijdens gebruikelijke logopedie (UC). De uitkomstmaten waren gemiddelde uitingslengte in aantal woorden (MLU-w) en TARSP-P, een voor dit onderzoek ontwikkelde maat voor morfosyntactische complexiteit.\n\nHoofdstuk 5 beschrijft een grotere studie met 14 kinderen die CTT en UC kregen en een niet-equivalente controlegroep van eveneens 14 kinderen, die alleen UC kregen. Bij alle kinderen was er vooruitgang tijdens UC en CTT, maar met grote individuele variatie. Ongeveer de helft van de kinderen in de CTT-groep liet meer vooruitgang zien tijdens de CTT-fase, voornamelijk bij het navertellen van verhalen. Er werden geen duidelijke verschillen gevonden in spontane taal tijdens spel en zinnen herhalen. Verschillen tussen CTT en UC konden niet worden verklaard door de respectievelijke periodes van het schooljaar waarin de interventies werden uitgevoerd, taalprofiel, of meertaligheid. Verschillen tussen de logopedisten suggereren dat de uitvoeringskwaliteit een belangrijke factor is.\n\nIn Hoofdstuk 6 worden methodologische overwegingen bij de cohortstudie en de studie naar de effecten van CTT beschreven. In de cohortstudie kon vanwege ethische overwegingen geen controlegroep zonder interventie worden ge\u00efncludeerd, waardoor de vooruitgang in taalvaardigheid niet zonder meer kan worden toegeschreven aan de speciale onderwijssetting. De methodologische overwegingen bij de studie naar de effecten van CTT hangen samen met het evalueren van een complexe interventie in een praktijksetting. Er was er sprake van variatie in uitvoering en oncontroleerbare be\u00efnvloedende factoren, zoals taalstimulatie thuis en in de klas. Uitkomstmaten voor morfosyntactische groei, zoals de voor deze studie ontwikkelde maat TARSP-P, vragen verdere verfijning.\n\nDit proefschrift laat zien dat jonge kinderen met TOS aanzienlijke beperkingen ervaren in hun dagelijkse communicatie, vooral in onbekende situaties of bij stress. Tegelijkertijd laten veel kinderen vooruitgang zien in taalvaardigheid, ongeacht taalprofiel, meertaligheid of non-verbaal IQ. Morfosyntaxis blijft het meest hardnekkige domein en vraagt om gerichte, goed uitgevoerde interventies. CTT toont potentieel, maar de variabiliteit onder kinderen en logopedisten benadrukt de noodzaak van verdere ontwikkeling en professionalisering.\n\nVoor de praktijk betekent dit dat alle kinderen met TOS ondersteuning moeten kunnen krijgen, ongeacht taalprofiel, non-verbaal IQ of meertaligheid. Die ondersteuning zou moeten bestaan uit ge\u00efntegreerde strategie\u00ebn om de taalvaardigheid te versterken en communicatieve participatie te bevorderen, waarbij de ontwikkeling systematisch wordt gemonitord. Samenwerking tussen logopedisten, leerkrachten en ouders is daarvoor cruciaal.","summary":"Children with Developmental Language Disorder (DLD) have great difficulty acquiring and using language. As a result, they experience serious problems in daily communication and interaction. DLD is a neurobiological developmental disorder that occurs in 7-10% of children and has consequences for their social-emotional development, school performance, and quality of life (Bishop et al., 2017; Norbury et al., 2016). Language and communication problems often persist into adulthood. Timely, effective intervention is therefore important.\n\nDLD is diagnosed when children show clear and lasting limitations in their language development that hinder communicative functioning at home and at school. Two language profiles are generally distinguished: 1. receptive-expressive DLD, with problems in both understanding and producing language; 2. expressive DLD, with problems primarily in language production (ICD-11, World Health Organization, 2021). Children with DLD may experience difficulties in phonology, morphosyntax, semantics and word finding, and pragmatics. Morphosyntactic problems are most common and are seen as the core issue (Leonard, 2014).\n\nIn the Netherlands, many children with DLD attend \u2018cluster 2 education,\u2019 special schools for children with DLD. This is because mainstream education places high demands on language proficiency. Limitations in language comprehension, morphosyntax, vocabulary, and verbal working memory make it difficult for children with DLD to follow instructions, understand assignments, and express their knowledge. Cluster 2 education aims to compensate for these barriers and strengthen educational participation through smaller classes, integrated speech therapy, and educational offerings explicitly aimed at strengthening communicative skills. Speech therapists, teachers, and other education and care professionals collaborate intensively in this setting.\n\nAlthough all children with DLD experience communicative limitations, little is known about their nature and extent in young children. There is also limited knowledge about the potential for growth and catching up on delays in young children with DLD. Previous research indicates that some children show progress while others do not, but an explanation for this has been lacking until now.\n\nGiven the persistent difficulties in morphosyntax that children with DLD face and their influence on communication, effective interventions are vital. While interventions such as focused stimulation and recasting have proven effective in highly controlled studies, their effectiveness in clinical practice remains unclear.\n\nThis dissertation has three goals:\n1. To gain insight into communication in the daily lives of young children with DLD.\n2. To map their language development during one school year in cluster 2 education, including factors that influence this development.\n3. To evaluate the effectiveness of Language in Interaction Therapy (LIT; Van den Dungen, 2007), an evidence-based, functional intervention in play situations aimed at stimulating morphosyntax.\n\nTo answer these questions, three sub-studies were conducted with two different groups of participants aged 4 to 6. One group consisted of 154 children from 18 special education schools (Studies 1 and 2), and the other of 28 children from 6 schools (Study 3).\n\nChapter 2 describes the limitations in daily communication for children with DLD. Parents reported that their children experienced limitations in various situations. The most frequently mentioned were limitations in the ability to express oneself, to be understood, and to speak intelligibly, especially in contact with unfamiliar people. Emotions and stress in the children appeared to have a major negative influence on communicative functioning. Teachers rated communicative skills as insufficient but found social skills and the quality of student-teacher relationships comparable to those of typically developing children. Children with receptive-expressive DLD experienced more and broader limitations than children with expressive DLD.\n\nChapter 3 examines progress in morphosyntax, vocabulary, and language comprehension during one school year using a cohort study of 154 children. The children showed progress in language comprehension, expressive vocabulary, and expressive morphosyntax, with some narrowing the gap compared to typically developing peers. In morphosyntax, scores were lowest at the start and progress was minimal, consistent with the persistent nature of problems in this domain. The rate of progress was not related to language profile, multilingualism, or non-verbal IQ. However, children with lower initial scores showed more progress than those with higher initial scores.\n\nChapters 4 and 5 evaluate the effects of the intervention \u2018Language in Interaction Therapy\u2019 (LIT) on morphosyntactic complexity.\n\nChapter 4 introduces LIT and describes its principles and techniques: defined therapy goals, structured play scripts, and therapeutic techniques such as modeling, focused stimulation, and recasting. The chapter describes how LIT supports speech therapists in implementing these elements in morphosyntax intervention. Additionally, the protocols designed for the study are described. Speech therapists could apply the intervention according to the protocols when provided with training and guidance. In a small initial study (n=5), two children showed greater progress during the LIT phase than during usual care (UC). Outcome measures were Mean Length of Utterance in words (MLU-w) and TARSP-P, a measure for morphosyntactic complexity developed for this research.\n\nChapter 5 describes a larger study with 14 children receiving LIT and UC and a non-equivalent control group of 14 children who received only UC. Progress was observed in all children during both UC and LIT, but with significant individual variation. About half of the children in the LIT group showed more progress during the LIT phase, primarily in storytelling. No clear differences were found in spontaneous language during play or sentence repetition. Differences between LIT and UC could not be explained by the respective periods of the school year, language profile, or multilingualism. Differences between speech therapists suggest that implementation quality is a key factor.\n\nChapter 6 describes methodological considerations for the cohort study and the study on the effects of LIT. In the cohort study, ethical considerations prevented the inclusion of a control group without intervention, so progress in language proficiency cannot be solely attributed to the special education setting. Methodological considerations for the LIT study relate to evaluating a complex intervention in a clinical setting. There was variation in implementation and uncontrollable influencing factors, such as language stimulation at home and in the classroom. Outcome measures for morphosyntactic growth, such as TARSP-P, require further refinement.\n\nThis dissertation shows that young children with DLD experience significant limitations in their daily communication, especially in unfamiliar situations or under stress. At the same time, many children show progress in language proficiency, regardless of language profile, multilingualism, or non-verbal IQ. Morphosyntax remains the most persistent domain and requires targeted, well-implemented interventions. LIT shows potential, but variation among children and therapists emphasizes the need for further development and professionalization.\n\nFor practice, this means all children with DLD should be able to receive support, regardless of language profile, non-verbal IQ, or multilingualism. That support should consist of integrated strategies to strengthen language skills and promote communicative participation, with development systematically monitored. Collaboration between speech therapists, teachers, and parents is crucial for this.","auteur":"Gerda Bruinsma","auteur_slug":"gerda-bruinsma","publicatiedatum":"2 december 2026","taal":"NL","url_flipbook":"https:\/\/ebook.proefschriftmaken.nl\/ebook\/gerdabruinsma?iframe=true","url_download_pdf":"https:\/\/ebook.proefschriftmaken.nl\/download\/f0aaee7e-2292-4231-8113-ff8341b5e051\/highres","url_epub":"","ordernummer":"19769","isbn":"978-94-6534-792-9","doi_nummer":"10.33540\/3792","naam_universiteit":"Universiteit Utrecht","afbeeldingen":28589,"video_url":"","podcast_url":"","naam_student:":"","binnenwerk":"","universiteit":"Universiteit Utrecht","cover":"","afwerking":"","cover_afwerking":"","design":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/us_portfolio\/28588","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/us_portfolio"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/us_portfolio"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/28589"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=28588"}],"wp:term":[{"taxonomy":"university_us_portfolio","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/university_us_portfolio?post=28588"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}