{"id":28159,"date":"2026-10-23T16:49:03","date_gmt":"2026-10-23T14:49:03","guid":{"rendered":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/portfolio\/melike-karacam-dogan\/"},"modified":"2026-10-31T11:40:21","modified_gmt":"2026-10-31T10:40:21","slug":"melike-karacam-dogan","status":"publish","type":"us_portfolio","link":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/portfolio\/melike-karacam-dogan\/","title":{"rendered":"Melike Kara\u00e7am Do\u011fan"},"content":{"rendered":"","protected":false},"featured_media":28160,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"university_us_portfolio":[23],"class_list":["post-28159","us_portfolio","type-us_portfolio","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","university_us_portfolio-universiteit-maastricht"],"acf":{"main_text":"","naam_van_het_proefschift":"The role of the exposome in the association between autism and psychosis","samenvatting":"Op basis van dimensionele en transdiagnostische kaders conceptualiseert dit werk autisme en psychose als continu verdeelde fenomenen, in plaats van als discrete diagnostische categorie\u00ebn. Dit werk hanteert een exposoomperspectief om te onderzoeken hoe genetische, omgevings- en psychologische factoren mentale gezondheidsuitkomsten be\u00efnvloeden. Hoofdstuk 2 onderzoekt of genetische kwetsbaarheid voor schizofrenie en gevestigde omgevingsrisicofactoren de associatie tussen autistische trekken (AT\u2019s) en psychose-expressie (PE) modereren. De bevindingen tonen aan dat jeugd trauma (JT) de associatie tussen AT\u2019s en PE versterkt, terwijl polygenetisch risico voor schizofrenie en andere omgevingsrisicofactoren deze relatie niet substantieel be\u00efnvloeden. Analyses van de psychose-subdomeinen (positief, negatief en depressief) laten zien dat subtypen van JT met AT\u2019s een interactie hebben ten aanzien van positieve symptomen, terwijl emotionele mishandeling naar voren komt als het enige JT-subtype dat de associatie tussen AT\u2019s en alle psychosedomeinen significant versterkt.\n\nHoofdstuk 3 verlegt de focus van risico naar veerkracht door psychologische beschermende mechanismen te onderzoeken. Het onderzoekt of copingstrategie\u00ebn, extraverte persoonlijkheidstrekken en ervaren kwaliteit van opvoeding de associatie tussen AT\u2019s en PE bufferen. De resultaten geven aan dat het opzoeken van sociale steun, geruststellende gedachten, extraversie en optimale opvoeding deze associatie verzwakken, terwijl een passief reactiepatroon en vermijden geassocieerd zijn met een sterkere associatie tussen AT\u2019s en PE.\n\nHoofdstuk 4 onderzoekt sekseverschillen in de associaties tussen JT, copingstrategie\u00ebn en psychose-expressie. Zowel gedeelde als sekse-specifieke patronen worden vastgesteld. Emotionele mishandeling komt naar voren als een transsyndromale risicofactor bij beide seksen, terwijl de associatie tussen lichamelijke verwaarlozing en PE specifiek bij mannen wordt waargenomen. Een passief reactiepatroon is bij beide seksen geassocieerd met hogere niveaus van PE. Bij vrouwen zijn het opzoeken van sociale steun, geruststellende gedachten en een palliatieve reactie sterker geassocieerd met lagere symptoomniveaus, terwijl bij mannen maladaptieve copingstrategie\u00ebn, zoals vermijden, geassocieerd zijn met ongunstigere uitkomsten.\n\nHoofdstuk 5 onderzoekt sekseverschillen in de associatie tussen AT\u2019s en een breed scala aan psychopathologische symptomen in de algemene bevolking. Hogere niveaus van AT\u2019s zijn bij beide seksen geassocieerd met verhoogde niveaus van psychopathologie; de associaties met depressieve en obsessief-compulsieve symptomen zijn echter meer uitgesproken bij vrouwen.","summary":"Grounded in dimensional and transdiagnostic frameworks, the work conceptualized both autism and psychosis as continuously distributed phenomena rather than discrete diagnostic categories, and adopted an exposome perspective to investigate how genetic, environmental, and psychological factors influence mental health outcomes. Chapter 2 investigated whether genetic liability for schizophrenia and established environmental risk factors moderate the association between autistic traits (ATs) and psychosis expression (PE). The findings demonstrated that childhood trauma (CT) strengthened the association between ATs and PE, whereas polygenic risk for schizophrenia and other environmental risk factors did not substantially modify this relationship. Analyses across psychosis subdomains (positive, negative, and depressive) showed that CT subtypes interacted with ATs on positive symptoms, while emotional abuse emerged as the only CT subtype that significantly strengthened the association of ATs with all psychosis domains.\n\nChapter 3 shifted the focus from risk to resilience by examining psychological protective mechanisms. It investigated whether coping strategies, extroverted personality traits, and perceived parenting quality buffered the association between ATs and PE. The results indicated that engagement coping styles (such as seeking social support and reassuring thoughts), extraversion, and optimal parenting attenuated this association, whereas disengagement coping strategies, including passive-reacting coping and avoidance, were associated with a stronger association.\n\nChapter 4 investigated sex differences in the associations between childhood adversity, coping strategies, and psychosis expression. Several shared and sex-specific patterns were identified. Emotional abuse emerged as a trans-syndromal risk factor in both sexes, while the association between physical neglect and PE was observed specifically in males. Passive-reacting coping was linked to higher levels of PE in both sexes. Among females, seeking social support, reassuring thoughts, and palliative-reacting coping were more strongly associated with lower symptom levels, whereas in males maladaptive coping patterns, such as avoidance, were associated with worse outcomes.\n\nChapter 5 investigated sex differences in the association between ATs and a broad range of psychopathological symptoms in the general population. Higher levels of ATs were associated with increased psychopathology domains in both sexes; however, the associations for depressive and obsessive\u2013compulsive symptom domains were more pronounced in females.","auteur":"Melike Kara\u00e7am Do\u011fan","auteur_slug":"melike-karaam-doan","publicatiedatum":"26 november 2026","taal":"EN","url_flipbook":"https:\/\/ebook.proefschriftmaken.nl\/ebook\/melikekaraamdoan?iframe=true","url_download_pdf":"https:\/\/ebook.proefschriftmaken.nl\/download\/1a3a2a40-3801-49ed-b96e-2d0bb515ee2e\/highres","url_epub":"","ordernummer":"19852","isbn":"978-94-6534-818-6","doi_nummer":"","naam_universiteit":"Universiteit Maastricht","afbeeldingen":28160,"video_url":"","podcast_url":"","naam_student:":"","binnenwerk":"","universiteit":"Universiteit Maastricht","cover":"","afwerking":"","cover_afwerking":"","design":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/us_portfolio\/28159","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/us_portfolio"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/us_portfolio"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/28160"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=28159"}],"wp:term":[{"taxonomy":"university_us_portfolio","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/university_us_portfolio?post=28159"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}