{"id":26862,"date":"2026-09-08T13:38:59","date_gmt":"2026-09-08T11:38:59","guid":{"rendered":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/portfolio\/fabienne-kraemer\/"},"modified":"2026-10-31T11:31:28","modified_gmt":"2026-10-31T10:31:28","slug":"fabienne-kraemer","status":"publish","type":"us_portfolio","link":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/portfolio\/fabienne-kraemer\/","title":{"rendered":"Fabienne Kraemer"},"content":{"rendered":"","protected":true},"featured_media":26863,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"university_us_portfolio":[25],"class_list":["post-26862","us_portfolio","type-us_portfolio","status-publish","post-password-required","hentry","university_us_portfolio-universiteit-utrecht"],"acf":{"main_text":"","naam_van_het_proefschift":"RESPONSE QUALITY IN PANEL SURVEYS","samenvatting":"Panelsurveys zijn longitudinale studies waarin herhaaldelijk informatie wordt verzameld van dezelfde groep individuen, huishoudens of andere observatie-eenheden op meerdere momenten in de tijd. In de sociale wetenschappen vormen panel surveys goed gevestigde datainfrastructuren die zeer gewaardeerd worden vanwege de analytische voordelen die zij bieden ten opzichte van andere dataverzamelingsmethoden. In het bijzonder maken zij het mogelijk om \u2013 naast het volgen van algemene maatschappelijke en economische trends \u2013stabiliteit en verandering op individueel niveau te bestuderen en om causale relaties te benaderen. Dankzij deze analytische mogelijkheden maken panelsurveys het mogelijk om complexe processen te onderzoeken, zoals loopbaan- en werktrajecten, vermogensvorming en consumptie, of de stabiliteit en verandering van attitudes en waarden, en dragen zij bij aan beleidsvorming en aan de voorspelling van toekomstige maatschappelijke ontwikkelingen.\n\nMethodologisch kunnen panelsurveys globaal worden onderscheiden in probabilistische en niet-probabilistische panels (ook wel access panels of opt-in panels genoemd). Probabilistische panels zijn gebaseerd op aselecte steekproeven en worden beschouwd als de gouden standaard, omdat zij statistische inferentie over de doelpopulatie mogelijk maken. Niet-probabilistische panels daarentegen bestaan uit respondenten die zich vrijwillig aanmelden om enqu\u00eates in te vullen in ruil voor een vorm van vergoeding. Zij zijn over het algemeen eenvoudiger en kosteneffectiever te realiseren, maar zijn doorgaans minder representatief en laten geen geldige conclusies over de populatie toe. Probabilistische panels worden daarom vooral gebruikt voor onderzoek met een hoge wetenschappelijke of beleidsmatige waarde, terwijl niet-probabilistische panels snelle inzichten kunnen bieden in opkomende trends of in specifieke subpopulaties.\n\nDe waarde van dergelijke inzichten uit panelsurveys hangt uiteindelijk echter af van de kwaliteit van de onderliggende paneldata \u2013 met andere woorden: in hoeverre de schattingen uit de panelenqu\u00eate overeenkomen met de werkelijke waarden in de populatie. De kwaliteit van paneldata is onderhevig aan verschillende vormen van meetfouten, waarvan de meeste ook voorkomen in en invloed hebben op cross-sectioneel onderzoek. Daarbovenop worden paneldata be\u00efnvloed door twee unieke foutbronnen die specifiek voortkomen uit het herhaalde meetkarakter en de complexiteit van panelsurveys, en die de datakwaliteit kunnen aantasten: paneluitval (panel attrition) en panelconditionering (panel conditioning).\n\nPaneluitval verwijst naar de niet-willekeurige uitval van respondenten over opeenvolgende meetmomenten, wat de representativiteit van de steekproef in latere meetmomenten van de studie kan aantasten. Panelconditionering daarentegen duidt op de mogelijkheid dat herhaalde deelname op zichzelf de attitudes, gedragingen of de wijze waarop deze worden gerapporteerd, kan veranderen. Daardoor kunnen antwoorden in latere meetmomenten systematisch verschillen van die van respondenten die voor het eerst deelnemen aan de panelstudie, en kan echte verandering in attitudes of gedrag niet worden onderscheiden van \u2018kunstmatige\u2019 verandering die enkel voortkomt uit herhaalde deelname aan de enqu\u00eates. Beide processen vormen een bedreiging voor de validiteit van paneldata en voor de geldigheid van onderzoeksbevindingen die daarop gebaseerd zijn. Panelconditionering kan plaatsvinden via twee onderscheiden processen: (a) het aanleren van specifieke vragenlijstinhoud door herhaalde blootstelling aan identieke onderwerpen en vragen, en (b) het aanleren van het algemene enqu\u00eateproces \u2013 dat wil zeggen, het opdoen van ervaring met de algemene beantwoordingstaak en de structuur van een interview.\n\nOnder deze twee bronnen van foutvorming hebben onderzoekers vooral aandacht besteed aan paneluitval, terwijl panelconditionering relatief onderbelicht bleef. De effecten van paneluitval zijn immers direct zichtbaar in steekproefsamenstelling en responspercentages, terwijl panelconditionering zich doorgaans uit in subtielere, contextspecifieke verschuivingen in antwoorden. Daardoor is panelconditionering moeilijker te detecteren, te kwantificeren en te onderscheiden van andere vormen van bias of van werkelijke verandering in de tijd. Hoewel het fenomeen de laatste jaren meer aandacht heeft gekregen, blijft veel onduidelijk vanwege uiteenlopende bevindingen, diverse onderzoeksopzetten en het ontbreken van een eenduidig theoretisch kader waarin de verschillende mechanismen en voorwaarden van panelconditionering \u00e9n hun gevolgen voor datakwaliteit systematisch worden beschreven.\n\nHet doel van dit proefschrift is een dieper inzicht te verkrijgen in de omvang van panelconditioneringseffecten en de onderliggende mechanismen daarvan. Daartoe wordt gebruikgemaakt van quasi-experimentele en experimentele onderzoeksontwerpen om conditioneringseffecten te isoleren van andere bronnen van bias en verandering door de tijd. Het merendeel van de studies in dit proefschrift maakt gebruik van gegevens uit twee panelstudies: een niet-probabilistische studie die is uitgevoerd binnen een Duits online access panel, en een probabilistische studie die is uitgevoerd binnen het Duitse GESIS Panel. Beide studies omvatten een longitudinaal survey-experiment met zes panelgolven. In dit experiment werd de frequentie waarmee identieke vragen werden beantwoord (conditioneringsfrequentie) gemanipuleerd gedurende de zes meetmomenten, zodat effecten die voortkomen uit herhaalde blootstelling aan identieke vragenlijstinhoud konden worden onderscheiden van andere veranderingen over de tijd. Het experimentele ontwerp wordt nader beschreven in hoofdstuk 3 tot 5.\n\nElke studie in dit proefschrift richt zich op het onderzoeken van verschillende mechanismen van panelconditionering en hun gevolgen voor specifieke uitkomstmaten (diverse indicatoren van responskwaliteit, gerapporteerde attitudes, antwoorden op gevoelige vragen en itemweigering). De onderscheiden mechanismen van panelconditionering omvatten: (a) een toename van bewustwording en reflectie over onderzochte thema\u2019s als gevolg van herhaalde blootstelling aan deze onderwerpen (cognitive stimulus-hypothese); (b) veranderingen in satisficing-gedrag door toegenomen kennis van de vragenlijst of verbeterd antwoordgedrag als gevolg van vertrouwdheid met de beantwoordingstaak; en (c) veranderingen in sociaal-wenselijke beantwoording (social desirability bias) door toenemend vertrouwen in de enqu\u00eate.\n\nHoofdstuk 1 introduceert het overkoepelende concept van datakwaliteit met specifieke aandacht voor de kwaliteit van paneldata en voor het fenomeen van panelconditionering.\n\nHoofdstuk 2 biedt een eerste overzicht van het bestaan, de omvang en de relevantie van de verschillende mechanismen van panelconditionering in een grootschalig probabilistisch panelonderzoek. Daarnaast onderzoekt het de gevolgen van panelconditionering voor de algehele responskwaliteit. Met gebruik van gegevens uit het Duitse GESIS Panel werden drie panelcohorten vergeleken die respondenten vertegenwoordigen met uiteenlopende ervaringsniveaus met het panel en met de vragenlijstinhoud, over een reeks van responskwaliteitsindicatoren. Elk van deze indicatoren was gekoppeld aan een van de belangrijkste mechanismen van panelconditionering en was bedoeld om veranderingen in antwoorden te vatten die voortkomen uit reflectieprocessen, verbeterd antwoordgedrag of veranderingen in satisficing- of sociaal-wenselijke beantwoording. Verschillen in steekproefsamenstelling zijn gecorrigeerd via iterative proportional fitting (raking) om te controleren voor paneluitval en cohorteffecten. De bevindingen toonden beperkte verschillen tussen de cohorten wat betreft satisficing-gedrag, wat erop wijst dat dit gedrag grotendeels onaangetast blijft door herhaalde deelname. Een opvallende uitzondering was speeding: hier werden substanti\u00eble verschillen tussen cohorten gevonden, wat suggereert dat ervaren respondenten mogelijk minder betrokken zijn en minder moeite doen bij het beantwoorden van identieke vragen. Verder bleken respondenten met hoge ervaringsniveaus significant kortere reactietijden te hebben, wat niet kon worden toegeschreven aan een toename in satisficing en dus duidt op een verbeterd antwoordproces. Ten slotte lieten de resultaten significante verschillen zien in itemnon-respons bij gevoelige vragen tussen de cohorten, wat erop wijst dat sociaal-wenselijke vertekening (social desirability bias) in herhaalde meetcontexten zelfs een groter probleem kan vormen.\n\nHoofdstuk 3 richt zich specifiek op survey satisficing als mechanisme van panelconditionering en onderzoekt de gevolgen ervan voor datakwaliteit in de loop van een panelstudie. Hiervoor werden gegevens gebruikt uit een longitudinaal survey-experiment waarin de frequentie van herhaalde blootstelling aan identieke vragenlijstinhoud werd gemanipuleerd. Het experiment werd uitgevoerd binnen een niet-probabilistische studie. Op basis hiervan werd onderzocht welk specifiek leerproces binnen panelconditionering \u2013 vertrouwdheid met de algemene structuur van de enqu\u00eate (questionnaire) versus herhaalde blootstelling aan identieke inhoud \u2013 verantwoordelijk is voor waargenomen veranderingen in satisficing over de tijd. Er werd gefocust op drie specifieke satisficing-strategie\u00ebn: het primacy effect, acquiescence (neiging om in te stemmen), en het geven van \u201cweet-niet\u201d-antwoorden. Deze strategie\u00ebn werden gemeten met behulp van experimentele vraagontwerpen. De resultaten toonden aan dat satisficing aanwezig en vrij sterk was over de verschillende panelgolven, maar dat de omvang ervan niet significant veranderde. Herhaalde deelname aan een enqu\u00eate of herhaalde blootstelling aan identieke vragen leidde noch tot een toename, noch tot een afname van satisficing. Bovendien bleken noch het tijdsinterval tussen panelgolven, noch belangrijke determinanten van satisficing \u2013 zoals cognitieve capaciteit of motivatie van respondenten \u2013 van invloed op de ontwikkeling van satisficing in de tijd. Validiteitsanalyses lieten zien dat satisficing niet alleen univariate verdelingen be\u00efnvloedt, maar ook verbanden tussen variabelen kan vertekenen. Gezien de aanzienlijke mate van satisficing in elke panelgolf (tot 28 procentpunt verschil) onderstrepen deze bevindingen het belang van systematische en continue monitoring van responskwaliteit in panelstudies, ook wanneer satisficing-gedrag op het eerste gezicht stabiel lijkt.\n\nHoofdstuk 4 behandelt het cognitive stimulus-mechanisme, dat veronderstelt dat herhaalde ondervraging over identieke onderwerpen het bewustzijn verhoogt en reflectieprocessen bij respondenten op gang brengt. Dit zou uiteindelijk moeten leiden tot stabielere en betrouwbaardere attitudes en tot meer uitgesproken opinies. Het hoofdstuk richt zich op opvattingen over abortus en onderzoekt of waargenomen veranderingen voortkomen uit herhaalde blootstelling aan dit thema en de daaruit voortvloeiende reflectie, dan wel uit verbeterd antwoordgedrag door grotere ervaring met de algemene enqu\u00eate-taak. Voor de empirische analyses werd gebruikgemaakt van experimentele data uit zowel een probabilistisch als een niet-probabilistisch panel. Met behulp van structural equation modeling werd getracht onderscheid te maken tussen veranderingen in de meting van gerapporteerde attitudes ten aanzien van abortus en \u201cechte\u201d veranderingen in de onderliggende houdingen van respondenten. In overeenstemming met de cognitive stimulus-hypothese werd een hogere betrouwbaarheid van gerapporteerde abortusopvattingen en een grotere stabiliteit van latente attitudes gevonden bij respondenten die herhaaldelijk met dit onderwerp werden geconfronteerd. Tegelijkertijd werd geen bewijs gevonden voor toegenomen attitude-zekerheid of kennis over abortus na herhaalde ondervraging. Er werden aanwijzingen gevonden dat verbeterd antwoordgedrag \u2013 voortkomend uit ervaring met de enqu\u00eate in het algemeen \u2013 deels verantwoordelijk kan zijn voor de waargenomen stijging in attitude-betrouwbaarheid. Hoewel geen substanti\u00eble verschuivingen in de feitelijke opvattingen werden vastgesteld, benadrukken de bevindingen dat onderzoek naar de stabiliteit van politieke en sociale attitudes rekening moet houden met het feit dat herhaalde deelname aan enqu\u00eates zelf bijdraagt aan de gemeten veranderingen in de tijd.\n\nHet laatste hoofdstuk van dit proefschrift, hoofdstuk 5, richt zich op sociale wenselijkheidsbias (social desirability bias) als derde centrale mechanisme van panelconditionering. Dit hoofdstuk bestudeert zowel itemweigering als sociaal-wenselijke beantwoording en onderzoekt de onderliggende mechanismen achter veranderingen in reacties op gevoelige vragen. De analyses maken opnieuw gebruik van experimentele data uit zowel een probabilistisch als een niet-probabilistisch panel om te onderscheiden of veranderingen het gevolg zijn van herhaalde blootstelling aan gevoelige onderwerpen \u2013 waardoor de ervaren bedreiging kan afnemen \u2013 of van toenemende vertrouwdheid en enqu\u00eate-vertrouwen door herhaalde deelname. In tegenstelling tot de veelgehoorde aanname dat herhaalde ondervraging sociale wenselijkheidsbias in latere panelgolven vermindert, werd geen algemeen gunstig effect van herhaalde deelname gevonden op de manier waarop respondenten op gevoelige vragen reageren. De resultaten toonden slechts beperkte veranderingen in itemweigering en sociaal-wenselijke beantwoording, zonder een consistent patroon van toename of afname in de loop van herhaalde ondervraging. Voor specifieke vragen werden echter duidelijke patronen zichtbaar. Zo werd een significante afname van sociaal-wenselijke beantwoording gevonden bij de vraag over ooit stelen, een item dat mogelijk angst voor negatieve consequenties oproept. Vragen die vooral betrekking hadden op sociale normen en wenselijkheid vertoonden daarentegen gemengde resultaten, met zowel stijgingen als dalingen in sociaal-wenselijke beantwoording na herhaalde deelname. Deze gemengde patronen kunnen deels worden verklaard door verschillen in ervaren gevoeligheid of sociale wenselijkheidspercepties tussen respondenten of subgroepen. Daarnaast bleek dat veranderingen in antwoorden op gevoelige vragen over panelgolven heen niet werden be\u00efnvloed door de algemene privacy-zorgen van respondenten, noch door een toename van enqu\u00eate-vertrouwen door herhaalde deelname. Samengevat levert dit hoofdstuk geen bewijs voor een algemeen gunstig effect van herhaalde ondervraging op reacties op gevoelige vragen. Wel toont het aan dat herhaald vragen naar gevoelige onderwerpen de sociale wenselijkheidsbias in panel studies niet systematisch versterkt en dus geen substanti\u00eble aantasting vormt van de geldigheid van zelfrapportages in latere panelgolven.\n\nHet effectief bestuderen van de aanwezigheid, omvang en aard van panelconditionering vereist onderzoek naar een breed scala aan uitkomstmaten en enqu\u00eate-contexten, aangezien de effecten sterk casus-specifiek zijn. Om gedragsverandering overtuigend toe te schrijven aan panelconditionering in plaats van aan werkelijke gedragsverandering, is externe validatie via register- of passieve gedragsdata noodzakelijk. Hoewel dergelijke gegevens en andere beperkingen buiten het bereik van dit proefschrift vallen, leveren de resultaten waardevolle inzichten op in de relevantie van verschillende mechanismen en leerprocessen die ten grondslag liggen aan panelconditionering. Deze bevindingen bieden aanknopingspunten voor toekomstig methodologisch onderzoek gericht op het evalueren en waarborgen van de kwaliteit van paneldata en de geldigheid van bevindingen uit panelsurveys \u2013 vooral in het licht van de toenemende verzameling en integratie van nieuwe datatypen.","summary":"Panel surveys are longitudinal studies which repeatedly collect information from the same set of individuals, households or other observational units at multiple points in time. In the social sciences, panel surveys are well-established data infrastructures and highly valued for the analytical advantages they offer over other data collection methods. In particular, they allow researchers \u2013 while tracking general social and economic trends \u2013 to specifically study individual-level dynamics of stability and change and to approach causal relationships. Given the analytical possibilities, panel surveys facilitate the study of complex processes, such as employment and career trajectories, wealth accumulation and consumption, or stability and change of attitudes and values, informing political decision-making and forecasting future societal developments.\n\nMethodologically, panel surveys can be broadly distinguished into probability-based panels and nonprobability panels (also known as access or opt-in panels). Probability-based panels rely on random sampling techniques and are considered the gold-standard due to allowing statistical inference about the population of interest. Nonprobability panels, on the other hand, consist of respondents who voluntarily sign-up to complete surveys in exchange for some form of compensation. They are generally more convenient and cost-effective but are typically less representative and do not support valid inferences about the population of interest. Probability-based panels are therefore, particularly used for high-stake scientific or policy research, while nonprobability panels can offer rapid insights into emerging trends or for specific subpopulations.\n\nHowever, the value of these insights from panel surveys ultimately depends on the quality of the underlying panel data, that is, how accurately the estimates of the panel survey reflect the true values in the population. Panel data quality is subject to various sources of error, most of which also exist and affect estimates in cross-sectional surveys. In addition, panel data are affected by two unique error sources that specifically arise from the repeated measurement context and complexity of panel surveys, and which can impact data quality: Panel attrition and panel conditioning.\n\nPanel attrition describes the non-random dropout of respondents over subsequent panel waves, affecting the representativeness of the sample in later waves of a panel study. Meanwhile, panel conditioning, refers to the possibility that repeated interviewing by itself may change respondents\u2019 attitudes, behaviors or the way in which they are reported in later waves of a panel. Consequently, respondents\u2019 answers in subsequent panel waves may systematically differ from responses of first-time respondents and real change in attitudes and behaviors over time cannot be differentiated from \u201cartificial\u201d changes that simply results from respondents\u2019 repeated survey participation. Both threatens the validity of panel data, and the validity of research findings based on panel data. Panel conditioning effects can take place through two distinct processes: (a) learning the specific questionnaire content due to repeated exposure to identical topics and survey questions, and (b) learning the general survey process, referring to gaining experience with the overall response task and general aspects of an interview.\n\nAmong the two, researchers and survey practitioners have focused on panel attrition as the predominant concern, whereas panel conditioning remains underexplored. While the effects of panel attrition are directly measurable in sample composition and retention rates and consequences are tangible, panel conditioning tends to manifest in more subtle and case-specific shifts in survey responses. Panel conditioning effects are therefore difficult to detect, to quantify and to isolate from other sources of bias or true change over time. Although panel conditioning has received increased attention in recent years, many aspects are still unclear due to mixed findings, diverse study designs, and the absence of a unified theoretical framework specifying the different mechanisms and antecedents of panel conditioning along with their consequences on panel data quality. The goal of this dissertation is to gain a deeper understanding of the magnitude of panel conditioning effects and its underlying mechanisms. To achieve this, the dissertation relies on quasi-experimental and experimental research designs to isolate conditioning effects from other sources of bias and change over time. The majority of the studies uses data from two panel studies: a nonprobability study that was fielded within a German online access panel and a probability-based study that was fielded within the German GESIS Panel. Both studies implement a longitudinal survey experiment spanning six panel waves. The experiment manipulated the frequency of answering identical question content (i.e., conditioning frequency) over the course of the six panel waves, enabling the isolation of effects occurring due to the repeated exposure to identical question content from other changes over time. The experimental design is described in more detail in the Chapters 3 to 5.\n\nEach study in this dissertation focuses on examining the different mechanisms of panel conditioning and their consequences for specific outcome measures (different response quality indicators, (reported) attitudes, answers to sensitive questions, and answer refusal). The different mechanisms of panel conditioning include: (a) increased awareness and reflection on surveyed topics triggered by the repeated exposure to these issues (i.e., cognitive stimulus hypothesis), (b) changes in satisficing response behavior due to an increased knowledge of the questionnaire or an improved response behavior due to overall familiarity with the response task, and (c) changes in socially desirable responding due to an increased trust in the survey.\n\nChapter 1 introduces the overarching concept of data quality with a specific focus on the quality of panel data, and the phenomenon of panel conditioning.\n\nChapter 2 provides a first overview on the existence, magnitude, and relevance of each mechanism of panel conditioning in a large-scale probability-based panel survey. It further examines the associated consequences of panel conditioning for overall response quality. Using data from the German GESIS Panel, we compared three panel cohorts, representing respondents with different levels of experience with the panel and the questionnaire content across a range of response quality indicators. Each of the response quality indicators was linked to one of the main mechanisms of panel conditioning, aiming to capture changes in survey responses based on either reflection processes, improved response behavior or changes in satisficing or socially desirable responding. We adjusted the different sample compositions through iterative proportional fitting (raking) to control for panel attrition and cohort effects. The findings revealed limited differences between the panel cohorts regarding satisficing response behavior, indicating that survey satisficing remains largely unaffected by repeated interviewing. A notable exception was speeding, with substantial differences between the cohorts, suggesting that experienced respondents may be less engaged and apply lower effort when answering identical survey questions. Further, respondents with high levels of experience showed significantly lower response times which could not be attributed to an increased use of satisficing and thus, indicate an improved response process. Lastly, the findings showed significant differences in item nonphone response to sensitive questions between the cohorts, suggesting that social desirability bias may be an even greater concern in repeated measurement contexts.\n\nChapter 3 specifically addresses survey satisficing as a mechanism of panel conditioning, examining its consequences for data quality over the course of a panel study. We used data from a longitudinal survey experiment which manipulated the frequency of receiving identical question content and was fielded within a nonprobability study. Based on this, we investigated which specific learning process of panel conditioning (familiarity with the overall structure of the survey (questionnaire) vs. repeated exposure to identical questionnaire content) accounts for observed changes in satisficing over time. We focused on three selected satisficing strategies (i.e., primacy effect, acquiescence, and saying \u201cdon\u2019t know\u201d), which were measured through question design experiments. We found that survey satisficing is present and quite strong across the multiple panel waves but that its magnitude does not significantly change across waves. Repeatedly participating in a survey and the repeated exposure to the identical questions do neither lead to increases nor decreases in survey satisficing. In addition, results show that the interval between panel waves as well as determinants of satisficing, such as respondents\u2019 cognitive ability and motivation do not affect how satisficing evolves over the course of a panel study. Lastly, by conducting validity analyses we showed that satisficing can also affect association between variables beyond univariate distributions, raising concern regarding the considerable amount of satisficing we found in each panel wave (i.e., effects up to 28 percentage points). While the examined satisficing response behaviors remained unaffected by the panel context, the findings highlight the need for systematic and continuous response quality monitoring in panel studies given the magnitude and persistence of satisficing across waves.\n\nChapter 4 focuses on the cognitive stimulus mechanism, which assumes that repeated interviewing on identical issues raises awareness and triggers reflection processes in respondents, eventually leading to more stable and reliable attitudes, and to respondents\u2019 becoming more opinionated. The chapter centered on abortion attitudes and examined whether observed changes stem from the repeated exposure to the issue of abortion and triggered reflection processes or whether changes in the reliability and stability of reported abortion attitudes reflect an improved response behavior due to respondents\u2019 experience with the overall response task. For the empirical analyses, we used experimental data from a probability-based and nonprobability panel study and applied structural equation modeling techniques. In doing so, we aimed to differentiate between changes in the measurement of reported abortion attitudes and \u201ctrue\u201d changes in respondents\u2019 underlying attitudes. Consistent with the cognitive stimulus hypothesis, we found increased reliability of reported abortion attitudes and increase stability of latent abortion attitudes among respondents who were repeatedly exposed to the issue. Meanwhile, the analyses did not provide additional support for the cognitive stimulus hypothesis as we found no evidence for increased attitude certainty and knowledgeability regarding abortion after repeated interviewing on the issue. We found tentative evidence, suggesting that improved response behavior as a result of respondents\u2019 overall experience with the survey at least partially accounts for observed changes in attitude reliability. Although we found no substantial attitude shifts over time, we recommend that research on the stability of political and social attitudes considers that respondents\u2019 repeated survey participation may itself shape observed patterns over time.\n\nThe final chapter of this dissertation centered on social desirability bias as the last of the three main mechanisms of panel conditioning. Focusing on answer refusal and socially desirable responding, I examined the underlying mechanisms of observed changes in respondents\u2019 reactions to a range of sensitive questions (i.e., highly intrusive questions, questions that raise social desirability concerns, or the fear of negative consequences of disclosure). The empirical analyses again drew on experimental data from a probability-based and a nonprobability panel to study whether changes stem from the repeated exposure to sensitive topics, which may reduce their perceived threat, or from increased familiarity and survey trust through repeated survey participation. Contrary to the common assumption that repeated interviewing reduces social desirability bias in later waves of a panel study, I found no general beneficial effect of repeated interviewing on respondents\u2019 reactions to different sensitive questions. Findings revealed only limited change in answer refusal and socially desirable responding with no consistent pattern of decrease or increase across repeated interviewing. Across the different types of sensitive questions, I found significant decreases in socially desirable responding for lifetime stealing, a question which may raise fear of repercussions after disclosure, across respondents being repeatedly exposed to the issue. On the other hand, questions associated with social desirability concerns showed mixed patterns with both significant increases and decreases in socially desirable responding after repeated survey participation. The mixed patterns observed in this study may be partially due to varying sensitivity or social desirability perceptions across respondents or specific subgroups. The analyses also showed that changes in answers to sensitive questions across panel waves are neither affected by respondents\u2019 general privacy concerns nor by respondents\u2019 increased survey trust through repeated survey participation. To conclude from this chapter, there is no evidence of a general beneficial effect of repeated interviewing on respondents\u2019 reactions to sensitive questions. However, the chapter demonstrated that repeatedly asking respondents about sensitive topics does not systematically exacerbate social desirability bias in panel studies, affecting the quality of validity of self-reports in later panel waves.\n\nEffectively studying the presence, magnitude, and nature of panel conditioning requires investigating a multitude of outcome measures and survey contexts given that its effects are highly case-specific. Similarly, to clearly attribute observed behavior change to panel conditioning or to \u201ctrue\u201d change in behavior, external validation data in the form of register or passive behavioral data is needed. While these aspects and other limitations could not be addressed in this dissertation, its results give valuable insights into the relevance of different mechanisms and learning processes underlying panel conditioning effects. These findings offer guidance for future methodological research to evaluate and safeguard panel data quality and the validity of findings from panel surveys, particularly amid the growing collection and use of new data types.","auteur":"Fabienne Kraemer","auteur_slug":"fabienne-kraemer","publicatiedatum":"9 oktober 2026","taal":"EN","url_flipbook":"https:\/\/ebook.proefschriftmaken.nl\/ebook\/fabiennekraemer?iframe=true","url_download_pdf":"https:\/\/ebook.proefschriftmaken.nl\/download\/731081d5-681e-4b51-a99e-eceeec2f0a76\/highres","url_epub":"","ordernummer":"19509","isbn":"978-90-393-8094-9","doi_nummer":"","naam_universiteit":"Universiteit Utrecht","afbeeldingen":26863,"video_url":"","podcast_url":"","naam_student:":"","binnenwerk":"","universiteit":"Universiteit Utrecht","cover":"","afwerking":"","cover_afwerking":"","design":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/us_portfolio\/26862","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/us_portfolio"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/us_portfolio"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/26863"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=26862"}],"wp:term":[{"taxonomy":"university_us_portfolio","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/university_us_portfolio?post=26862"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}