{"id":16095,"date":"2026-06-25T08:34:12","date_gmt":"2026-06-25T08:34:12","guid":{"rendered":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/portfolio\/jandre-jansen-van-rensburg\/"},"modified":"2026-06-25T08:34:20","modified_gmt":"2026-06-25T08:34:20","slug":"jandre-jansen-van-rensburg","status":"publish","type":"us_portfolio","link":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/portfolio\/jandre-jansen-van-rensburg\/","title":{"rendered":"Jandre Jansen van Rensburg"},"content":{"rendered":"","protected":true},"excerpt":{"rendered":"","protected":true},"author":7,"featured_media":16096,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"us_portfolio_category":[45],"class_list":["post-16095","us_portfolio","type-us_portfolio","status-publish","post-password-required","hentry","us_portfolio_category-new-template"],"acf":{"naam_van_het_proefschift":"BUILDING BLOCKS OF SHARED PERCEPTION","samenvatting":"Dit proefschrift richt zich op een duidelijke lacune in de literatuur over gedeelde mentale modellen (shared mental models; GMM\u2019s) door te focussen op waargenomen GMM\u2019s. Waar eerder onderzoek vooral aandacht heeft besteed aan de meting van de structuur van GMM\u2019s, werd er veel minder expliciet gekeken naar de mate waarin teamleden zich bewust zijn van hun GMM\u2019s, of geloven dat deze daadwerkelijk bestaan. In dit proefschrift betoog ik dat perceptie een integraal onderdeel vormt van (gedeelde) cognitie en een belangrijke rol speelt in het vormgeven van teamuitkomsten. Meer specifiek onderzoek ik in dit proefschrift: (a) hoe waargenomen GMM\u2019s gemeten kunnen worden (Hoofdstuk 2); (b) welke factoren van invloed zijn op waargenomen GMM\u2019s door het onderzoeken van de effecten van gedeelde dienstjaren en doelafhankelijkheid in leider-lid-dyaden (Hoofdstuk 3); en (c) hoe waargenomen GMM\u2019s zich in de loop van de tijd ontwikkelen door hun ontwikkeling te modelleren als emergente staat (emergent state) die voortkomt uit teamleergedrag en zelfeffectiviteit van teamleden in projectteams (Hoofdstuk 4). Hieronder volgen samenvattingen van deze hoofdstukken, aangevuld met een samenvatting van Hoofdstuk 5, waarin ik een overkoepelende discussie van het gehele proefschrift presenteer.\n\nHoofdstuk 2 behandelt de behoefte in de literatuur aan een gevalideerd instrument om waargenomen GMM\u2019s te meten dat tevens representatief is voor de kerndimensies van GMM\u2019s. Daarom introduceert dit hoofdstuk de \u2018Five-Factor Perceived Shared Mental Model Scale\u2019 (5-PSMMS). Op basis van een gestructureerd, deductief (en uitvoerig) ontwikkelingsproces consolideert en verfijnt het instrument bestaande meetinstrumenten, die 273 items uit bijna drie decennia aan GMM-onderzoek omvatten. Het resultaat is een instrument van 20 items dat vijf dimensies van waargenomen GMM\u2019s omvat, in lijn met de ontwikkeling van het construct sinds het ontstaan ervan: apparatuur, uitvoering, interactie, samenstelling en temporaal. Deze studie levert niet alleen een gevalideerd instrument voor het meten van waargenomen GMM\u2019s, maar draagt ook conceptueel bij door temporale mentale modellen te positioneren als een factor met een bredere en meer onderscheidende rol dan in de bestaande literatuur wordt verondersteld, waar ze meestal worden voorgesteld als onderdeel van uitvoering. De 5-PSMMs wordt gepositioneerd als een flexibel meetinstrument voor onderzoekers en professionals die waargenomen GMM\u2019s in teams willen beoordelen in uiteenlopende contexten.\n\nHoofdstuk 3 richt zich op het dyadische niveau, omdat het eerste punt waarop een mentaal model gedeeld kan worden, tussen twee individuen ligt. In dit hoofdstuk wordt een fundamentele aanname in de literatuur onderzocht, namelijk dat gedeelde ervaring leidt tot meer vergelijkbare waargenomen GMM\u2019s. Op basis van een veldsteekproef van 88 leider-lid-dyaden wordt onderzocht hoe gedeelde dienstjaren en doelafhankelijkheid samen invloed uitoefenen op waargenomen GMM\u2019s. Zoals gehypothetiseerd, blijkt gedeelde dienstjaren positief samen te hangen met waargenomen GMM\u2019s; echter, aanzienlijk kortere gedeelde dienstjaren waren voldoende voor hogere niveaus van waargenomen GMM\u2019s in dyaden met een hogere mate van doelafhankelijkheid. Bovendien blijken waargenomen GMM\u2019s essentieel in het omzetten van gedeelde dienstjaren naar prestaties, wat hun relevantie voor dyadisch functioneren onderstreept. Deze bevindingen helpen belangrijke vragen in de literatuur te beantwoorden door: (1) te laten zien dat hoe langer twee individuen samenwerken, hoe sterker zij het bestaan van een SMM zullen waarnemen; (2) bewijs te bieden voor de motiverende invloed van doelafhankelijkheid op het bevorderen van waargenomen GMM\u2019s; en (3) te benadrukken welke rol waargenomen GMM\u2019s spelen in dyadische prestaties.\n\nHoofdstuk 4 behandelt de behoefte aan een beter begrip van de ontwikkelingstrajecten van waargenomen GMM\u2019s. Hoewel waargenomen GMM\u2019s dynamisch zijn en geneigd zijn te veranderen, zijn ze tot op heden niet op deze manier onderzocht. Dit hoofdstuk hanteert een longitudinaal perspectief en is gebaseerd op sociale-cognitieve theorie. Data werden verzameld bij 165 studentenprojectteams op drie meetmomenten (aan het begin, midden en einde van hun project). De resultaten tonen dat waargenomen GMM\u2019s een lineaire groei vertonen en dat deze ontwikkeling positief wordt be\u00efnvloed door twee vormen van teamleergedrag: co-constructie en constructief conflict. De interactie tussen deze leergedragingen en de zelfeffectiviteit van teamleden levert nieuwe inzichten op. Hoge zelfeffectiviteit versterkt over het algemeen de voordelen van leergedrag, maar onder hoge niveaus van teamleren gaat lage zelfeffectiviteit gepaard met steilere toenames in waargenomen GMM\u2019s. Deze studie breidt de literatuur over emergente staten uit door waargenomen GMM\u2019s te modelleren als een dynamisch cognitief construct dat wordt be\u00efnvloed door zowel gedragsmatige als motivationele factoren.\n\nIn Hoofdstuk 5 licht ik toe hoe de drie empirische hoofdstukken samen een aantal belangrijke bijdragen leveren aan de literatuur over gedeelde cognitie, waarvan de voornaamste zijn: (1) waargenomen GMM\u2019s worden benadrukt als een onderscheidbaar en meetbaar onderdeel van GMM\u2019s; (2) een rigoureus ontwikkeld instrument (5-PSMMS) wordt voorgesteld dat toepasbaar is in verschillende teamcontexten en analyseniveaus; (3) empirisch blijkt dat waargenomen GMM\u2019s worden be\u00efnvloed door contextuele (gedeelde diensttijd), gedragsmatige (teamleergedrag) en motivationele factoren (doelafhankelijkheid en zelfeffectiviteit van teamleden), en positief gerelateerd te zijn aan prestatie-uitkomsten; en (4) door waargenomen GMM\u2019s te operationaliseren als een emergente staat laat dit proefschrift zien hoe ze zich over de tijd ontwikkelen in teams. Dit proefschrift beantwoordt daarmee recente oproepen voor een beter begrip van percepties met betrekking tot GMM\u2019s in teams. Tegelijkertijd gaat het in op de zorgen over het feit dat eerder onderzoek sterk leunde op waargenomen GMM\u2019s zonder deze expliciet zo te benoemen. Het werk versterkt de theoretische en empirische kennis over waargenomen GMM\u2019s en draagt bij aan de bredere literatuur over GMM\u2019s en teamcognitie. De bevindingen hebben tevens praktische implicaties voor leidinggevenden, HR-professionals, L&D-specialisten, teamleden en andere praktijkprofessionals die gedeeld begrip in diverse en dynamische werkomgevingen willen bevorderen. Uiteindelijk draagt dit werk bij aan een bredere conceptualisering van waargenomen GMM\u2019s als emergent, contextgevoelig en relevant voor de bredere SMM-literatuur, en toont het hun relevantie voor toekomstig onderzoek. Daarnaast laat ik in dit proefschrift zien hoe praktijkprofessionals waargenomen GMM\u2019s kunnen stimuleren en versnellen door het cre\u00ebren van gedeelde doelen voor teamleden en het bevorderen van teamleergedrag.","summary":"As is discussed in Chapter 1, this dissertation addresses a notable gap in the shared mental model (SMM) literature by focusing on perceived SMMs. While past research has tended to prioritise the structural assessment of SMMs, the extent to which team members are aware or believe in the existence of SMMs has received considerably less explicit attention. In this dissertation, I argue that perception forms an integral part of (shared) cognition and plays an important role in shaping team outcomes. More specifically, in this dissertation, I: (a) investigate how perceived SMMs can be systematically measured (i.e., by developing a rigorous and generalisable scale to measure perceived SMMs in Chapter 2); (b) identify conditions that influence perceived SMMs (i.e., by examining the effect of shared tenure and goal interdependence in leader-member dyads in Chapter 3), and (c) examine how perceived SMMs develop over time (i.e., by modelling their development as an emergent state due to team learning behaviour and team member self-efficacy in project teams in Chapter 4). Below are summaries of these chapters, as well as a summary of Chapter 5 in which I provide an overarching discussion of the whole dissertation.\n\nChapter 2 addressed a need in the literature for a validated scale to measure perceived SMMs that is also representative of the core dimensions of SMMs. This chapter therefore introduces the Five-Factor Perceived Shared Mental Model Scale (5-PSMMS). Drawing on a structured, deductive (and exhaustive) scale development process, it consolidates and refines existing measures comprising 273 measurement items across nearly three decades of SMM research. The result is a 20-item instrument covering five dimensions of perceived SMMs, grounded in the development of the construct since its inception: equipment, execution, interaction, composition, and temporal. This study not only delivers a validated tool for assessing perceived SMMs but also offers a critical conceptual contribution by arguing for the distinctiveness and breadth of temporal mental models, which have typically been framed in a manner more reflective of task execution in existing literature. The scale is positioned as a flexible measurement tool for researchers and practitioners aiming to assess perceived alignment in teams\u2019 understanding of their work environment across a variety of contexts.\n\nChapter 3 turns to the dyadic level \u2013 because the first point at which a mental model can become shared is between two individuals. In this chapter, a fundamental assumption in the literature is addressed, i.e., that shared experience leads to more similar perceived SMMs. Drawing on a field sample of 88 leader\u2013member dyads, this chapter examines how shared tenure and goal interdependence interact to influence perceived SMMs. As hypothesised, shared tenure is positively associated with perceived SMMs; however, substantially shorter tenure was required for higher perceived SMMs in dyads with greater goal interdependence. Moreover, perceived SMMs are vital in translating shared tenure into performance, highlighting their relevance for dyadic functioning. These findings address key concerns in the literature in: (1) demonstrating that the longer two individuals work together, the more they will perceive a SMM to exist; (2) finding support for the motivational impact of goal interdependence in promoting perceived SMMs; and (3) highlighting the role perceived SMMs can play in dyadic performance.\n\nChapter 4 addresses a need in the literature to better understand the developmental trajectories of perceived SMMs over time. While perceived SMMs are dynamic and prone to change over time, they have not been studied in a way that reflects this up to now. This chapter adopts a longitudinal perspective grounded in social cognitive theory. Data were collected from 165 student project teams at three time points (i.e., at the start, middle, and end of their project). Our findings show that perceived SMMs are shown to exhibit linear growth over time and this development is positively influenced by two forms of team learning behaviour: co-construction and constructive conflict. The interaction of these learning behaviours with team member self-efficacy produce novel insights. High team member self-efficacy generally amplify the benefits of learning behaviour, but under high degrees of team learning, low team member self-efficacy is associated with steeper increases in perceived SMMs. This study extends the emergent states literature by modelling perceived SMMs as a dynamic cognitive construct influenced by both behavioural and motivational inputs.\n\nFinally, in Chapter 5, I explain how the three empirical chapters of this dissertation together make a number of notable contributions to the shared cognition literature, with the main ones being: (1) perceived SMMs are emphasised as a distinct, measurable component of SMMs; (2) a rigorously developed scale (5-PSMMS) that can be applied across different team settings and levels of analysis is presented; (3) empirically, perceived SMMs are influenced by contextual (i.e., shared tenure), behaviour (i.e., team learning behaviour), and motivational factors (i.e., goal interdependence and team member self-efficacy), and relate positively to performance outcomes; and (4) by operationalising perceived SMMs as emergent states this dissertation captures PSMMs over time in and thereby shows how they can develop in teams. Overall, this dissertation thus responds to recent calls for a better understanding of perceptions relating to SMMs in teams, while addressing concerns raised with the way past research has drawn on perceived SMMs without explicitly naming them so. It advances the theoretical and empirical knowledge on perceived SMMs, further contributing to the broader fields of SMMs and team cognition. The findings also have practical implications for leaders, HR professionals, learning and development professionals, team members, and practitioners who aim to facilitate shared understanding among team members in diverse and dynamic work environments. Ultimately, the work contributes to a broader conceptualisation of perceived SMMs as emergent, context-sensitive, and relevant to the wider SMM literature and show its relevance for future research. In this dissertation I also show how practitioners can foster and accelerate perceived SMMs via creating shared goals for team members, and by engaging in and promoting team learning behaviour.","auteur":"Jandre Jansen van Rensburg","auteur_slug":"jandre-jansen-van-rensburg","publicatiedatum":"7 juli 2026","taal":"EN","url_flipbook":"https:\/\/ebook.proefschriftmaken.nl\/ebook\/jandrejansenvanrensburg?iframe=true","url_download_pdf":"https:\/\/ebook.proefschriftmaken.nl\/download\/5d9ca767-c356-4a4b-81a7-de9106dbc689\/optimized","url_epub":"","ordernummer":"19191","isbn":"9789465345093","doi_nummer":"","naam_universiteit":"Universiteit Maastricht","afbeeldingen":16097,"naam_student:":"","binnenwerk":"","universiteit":"Universiteit Maastricht","cover":"","afwerking":"","cover_afwerking":"","design":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/us_portfolio\/16095","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/us_portfolio"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/us_portfolio"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16095"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/us_portfolio\/16095\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16098,"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/us_portfolio\/16095\/revisions\/16098"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16096"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16095"}],"wp:term":[{"taxonomy":"us_portfolio_category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/us_portfolio_category?post=16095"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}