{"id":14923,"date":"2026-05-06T08:18:30","date_gmt":"2026-05-06T08:18:30","guid":{"rendered":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/portfolio\/mark-van-dam\/"},"modified":"2026-05-06T12:58:19","modified_gmt":"2026-05-06T12:58:19","slug":"mark-van-dam","status":"publish","type":"us_portfolio","link":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/portfolio\/mark-van-dam\/","title":{"rendered":"Mark van Dam"},"content":{"rendered":"","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":7,"featured_media":14924,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"us_portfolio_category":[45],"class_list":["post-14923","us_portfolio","type-us_portfolio","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","us_portfolio_category-new-template"],"acf":{"naam_van_het_proefschift":"KIDNEYS UNDER PRESSURE IN CHILDREN","samenvatting":"Obesitas is een chronische aandoening die wordt gekenmerkt door overmatige vetophoping die schadelijk is voor de gezondheid. De prevalentie van obesitas op de kinderleeftijd is de afgelopen decennia sterk toegenomen. Als belangrijke risicofactor voor chronische nierschade (chronic kidney disease, CKD) vormt obesitas een wezenlijke, be\u00efnvloedbare determinant in zowel de preventie als de progressie van CKD.\n\nDe belangrijkste doelstellingen van dit proefschrift waren drieledig. Ten eerste werd het inzicht in serum kreatinine (SCr) en SCr-gebaseerde schattingen voor de glomerulaire filtratiesnelheid (estimated glomerular filtration rate, eGFR) bij kinderen met overgewicht en obesitas zonder bekende nierziekte verbeterd. Ten tweede werd de relatie tussen eGFR en obesitas-gerelateerde comorbiditeiten bij kinderen met overgewicht en obesitas onderzocht. Ten derde werd het effect van een multidisciplinaire leefstijlinterventie op SCr en eGFR bij kinderen met overgewicht en obesitas ge\u00ebvalueerd.\n\nSchatting van de GFR bij kinderen met overgewicht en obesitas\nAls belangrijke maat voor de nierfunctie wordt de GFR doorgaans geschat op basis van SCr. Studies naar SCr bij kinderen met overgewicht en obesitas laten inconsistente resultaten zien, mogelijk als gevolg van verstorende factoren (zoals leeftijd, lengte en geslacht) en heterogene methoden voor SCr-bepaling. In hoofdstuk 2 en 3 werden SCr en SCr-gebaseerde eGFR geanalyseerd bij 600 kinderen met overgewicht en obesitas zonder bekende nierziekte. Enzymatisch gemeten SCr-waarden werden hierbij \u2018geschaald\u2019 met behulp van Q-age en Q-height (de mediane SCr-waarde van een kind met een overeenkomstige leeftijd (en bij een leeftijd >14 jaar ook geslacht) of lengte, respectievelijk), resulterend in de verhouding SCr\/Q. Bij het merendeel van de kinderen (96,5%) lagen de SCr-waarden binnen het SCr\/Q leeftijdsreferentie-interval van [0,67\u20131,33], overeenkomend met het 2,5e en 97,5e percentiel en een eGFR FAS-age van ongeveer 81\u2013160 ml\/min\/1,73 m\u00b2.\n\nIn hoofdstuk 2 werden veelgebruikte, SCr-gebaseerde eGFR-formules voor kinderen met elkaar vergeleken. Deze studie toont aan dat SCr-waarden bij kinderen met overgewicht en obesitas doorgaans binnen het referentiegebied vallen. Daarnaast is bekend dat de gemeten GFR bij gezonde individuen stabiel blijft tussen het tweede en veertigste levensjaar. Daarom wordt bij kinderen met overgewicht en obesitas een vlakke en geslachts-onafhankelijke relatie tussen GFR en leeftijd verwacht. Op basis van de verdeling van eGFR, het ontbreken van leeftijdsafhankelijkheid en de orde van grootte van geslachtsverschillen worden eGFR FAS-age, FAS-height en LMR18 voorgesteld als de voorkeursformules voor het schatten van GFR bij kinderen met overgewicht en obesitas vanaf de leeftijd van twee jaar.\n\nIn hoofdstuk 3 wordt SCr\/Q voorgesteld als een waardevolle aanvullende parameter naast bestaande SCr-gebaseerde eGFR-formules. SCr\/Q biedt meerdere voordelen ten opzichte van eGFR-formules. Ten eerste vermijdt dit bias die ontstaat als gevolg van het modelleren van SCr in een eGFR-formule. Ten tweede is er een duidelijke streefwaarde (SCr\/Q = 1) en een goed gedefinieerd referentie-interval [0,67\u20131,33], dat onafhankelijk is van leeftijd en geslacht. Ten derde is SCr\/Q onafhankelijk van correctie voor het lichaamsoppervlak.\n\nRelatie tussen eGFR en obesitas-gerelateerde comorbiditeiten op de kinderleeftijd\nIn hoofdstuk 3 werden correlaties onderzocht tussen eGFR, SCr\/Q en antropometrische en metabole variabelen bij 600 kinderen met overgewicht en obesitas zonder bekende nierziekte. Voor SCr\/Q en enkele eGFR-formules werden zwakke correlaties gevonden met BMI-z-score, vetmassa, taille-heupverhouding, HOMA-IR, HDL-cholesterol, triglyceriden, serum urinezuur en ALAT-concentraties (univariate correlatieco\u00ebffici\u00ebnten vari\u00ebrend van 0,1 tot 0,3). Deze bevindingen ondersteunen de rol van een verstoorde lichaamssamenstelling en andere componenten van het metabool syndroom in de pathogenese van obesitas-gerelateerde nierschade. Daarnaast blijkt dat de keuze voor een specifieke SCr-gebaseerde eGFR-formule van grote invloed is op de sterkte van de waargenomen correlaties.\n\nIn hoofdstuk 4 werd de bloeddruk bij kinderen met overgewicht en obesitas onderzocht, aangezien hypertensie een veelvoorkomende comorbiditeit is bij obesitas in de kinderleeftijd en een belangrijke risicofactor vormt voor CKD. Minder dan de helft van de kinderen had een normale bloeddrukmeting; bij respectievelijk 24%, 25% en 6% van de kinderen werden metingen verricht passend bij de definities verhoogde bloeddruk, hypertensie stadium 1 en hypertensie stadium 2. In tegenstelling tot eerdere studies werd er geen significant verschil in BMI-z-score gevonden tussen de verschillende bloeddrukcategorie\u00ebn. Wel werden zwakke positieve correlaties aangetoond tussen eGFR en zowel het systolische als diastolische bloeddrukpercentiel.\n\nIn hoofdstuk 5 werd een verstoorde glucosehuishouding onderzocht bij 106 kinderen met overgewicht en obesitas. Net als hypertensie komt een verstoorde glucosehuishouding frequent voor in deze populatie en vormt dit een belangrijke risicofactor voor CKD. Verschillende stadia van verstoorde glucosehuishouding bleken reeds in hoge mate aanwezig: 56,6% van de kinderen had een HOMA-IR > 2,5, passend bij insulineresistentie, terwijl respectievelijk 23,6% en 3,8% van de kinderen prediabetes en gestoorde glucosetolerantie vertoonden. Tijdens 48-uurs real-time continue glucosemonitoring (rtCGM) werden hyperglycemische glucose-excursies geregistreerd bij 26,4% van de kinderen. Bij kinderen met vermoedelijke insulineresistentie en hyperglycemische episodes bleek dat de tijd die zij doorbrachten in het hyperglycemische bereik sterk positief gecorreleerd was met SCr-gebaseerde eGFR en met de inverse waarde van SCr\/Q. Deze bevindingen ondersteunen de hypothese van hyperglycemie-ge\u00efnduceerde hyperfiltratie bij kinderen met overgewicht en obesitas.\n\nEffect van leefstijlinterventie op SCr, SCr\/Q en eGFR bij kinderen met overgewicht en obesitas\nLeefstijlmodificatie vormt de hoeksteen van de behandeling van obesitas in de kinderleeftijd en van de preventie van CKD. Hoewel studies bij volwassenen suggereren dat obesitas-gerelateerde nierschade en\/of glomerulaire hyperfiltratie reversibel kunnen zijn na gewichtsreductie, zijn gegevens bij kinderen beperkt. In hoofdstuk 6 en 7 wordt het effect beschreven van een multidisciplinair leefstijlinterventieprogramma op SCr, SCr\/Q en eGFR bij kinderen met overgewicht en obesitas.\n\nNa \u00e9\u00e9n jaar leefstijlinterventie (hoofdstuk 6) werden significante verbeteringen gezien in BMI-z-score, taille-heupverhouding, deelname aan fysieke activiteit, diastolische bloeddruk, HbA1c-concentratie en dyslipidemie. Zowel SCr als SCr\/Q namen toe, terwijl eGFR (ml\/min\/1,73 m\u00b2) significant afnam. Na de\u00efndexering van eGFR voor het werkelijke lichaamsoppervlak (ml\/min) verdween dit effect. Bij kinderen met geschatte glomerulaire hyperfiltratie nam de gede\u00efndexeerde eGFR echter wel significant af. Veranderingen in eGFR correleerden niet met veranderingen in BMI-z-score of andere parameters van het metabool syndroom.\n\nGedurende vijf jaar leefstijlinterventie (hoofdstuk 7) nam SCr\/Q jaarlijks licht toe (0,01\u20130,04), overeenkomend met een geringe afname van eGFR FAS van 1,1\u20134,1 ml\/ min\/1,73 m\u00b2. De BMI-z-score daalde zowel bij meisjes als jongens, waarbij deze afname significant groter was bij jongens. Veranderingen in BMI-z-score correleerden niet met veranderingen in SCr\/Q. Bovendien werd geen verschil gevonden in de verandering van SCr\/Q gedurende de follow-up tussen kinderen die een significante reductie in BMI-z score bereikten en kinderen bij wie dit niet het geval was. De waargenomen toename van SCr\/Q (en afname van eGFR) kan mogelijk worden verklaard door een toename van spiermassa, veranderingen in de tubulaire verwerking van SCr en\/of reversibiliteit van glomerulaire hyperfiltratie.\n\nConclusies\nIn dit proefschrift had het merendeel van de kinderen met overgewicht en obesitas een normale SCr-gebaseerde eGFR. Bij kinderen van twee jaar en ouder kunnen eGFR FAS-age, FAS-height en LMR18 worden beschouwd als de voorkeursformules voor het schatten van de GFR. Daarnaast werden associaties gevonden tussen adipositas, eGFR, verhoogde bloeddruk en verstoorde glucosehuishouding, hetgeen de rol ondersteunt van een verstoorde lichaamssamenstelling en andere componenten van het metabool syndroom in de pathogenese van obesitas-gerelateerde nierschade. Tijdens leefstijlinterventie werd een jaarlijkse toename in SCr\/Q van circa 0,01\u20130,04 waargenomen, overeenkomend met een afname van eGFR FAS van ongeveer 1,1\u20134,1 ml\/min\/1,73 m\u00b2. Of deze beperkte verandering in eGFR gunstig is en welke klinische consequenties dit op de lange termijn heeft, vereist nader onderzoek.\n\nConcluderend suggereert het huidige bewijs dat overgewicht bij kinderen de nieren onder druk zet. (Kinder)nefrologen zouden obesitas moeten beschouwen als een be\u00efnvloedbare risicofactor voor de ontwikkeling en progressie van nierziekten.","summary":"Obesity is a chronic disease characterized by excessive fat deposits that harms health, and its prevalence in children has risen majorly over the last decades. As a major risk factor for chronic kidney disease (CKD), obesity is an important modifiable factor in the prevention and deterioration of CKD. The major aims of this thesis were to 1) improve understanding of serum creatinine (SCr) and SCr-based estimated glomerular filtration rate (eGFR) equations in children with overweight and obesity without kidney disease, 2) explore the relation between eGFR and obesity-related comorbidities in childhood obesity, and 3) assess the effect of a multidisciplinary lifestyle intervention on SCr and eGFR in children with overweight and obesity.\n\nEstimation of GFR in children with overweight and obesity\nAs a key marker of kidney function, GFR is commonly estimated using SCr. Studies on SCr in children with overweight and obesity show inconsistent results, possibly due to confounding factors (e.g. age, height, and sex) and heterogeneous SCr-measurement methods. In Chapter 2 and 3, SCr and SCr-based eGFR were analysed in 600 children with overweight and obesity without CKD. Enzymatically measured SCr was \u2018rescaled\u2019 using Q-age and Q-height (the median SCr value of a child with corresponding age (and sex in case of an age >14 years) or height, respectively), resulting in SCr\/Q. Most children (96.5%) had SCr values within the SCr\/Q-age reference range of [0.67-1.33] (corresponding to the 2.5th and 97.5th percentile, which equals eGFR FAS-age of about 81-160 ml\/min\/1.73m2).\n\nIn Chapter 2, commonly used SCr-based eGFR equations in children were compared. Since SCr values of children with overweight and obesity are mostly within the reference range and measured GFR is known to remain stable from age 2 to 40 years in healthy individuals, a flat and sex-independent GFR-age relationship is expected in children with overweight and obesity. Considering the distribution of eGFR, absence of age dependency and order of magnitude of sex-dependency, eGFR FAS-age, FAS-height and LMR18 are suggested as the preferred eGFR equations in children with overweight and obesity aged 2 years and older.\n\nIn Chapter 3, SCr\/Q is suggested to be a valuable add-on next to SCr-based eGFR equations. Advantages over eGFR equations include no modelling biases, a clear target value (SCr\/Q = 1) and defined reference interval [0.67 - 1.33], independent from age and sex, and independence from BSA-adjustment.\n\nRelation between eGFR and obesity-related comorbidities in childhood\nIn Chapter 3, correlations between eGFR, SCr\/Q, and anthropometrical and metabolic variables were analysed in 600 children with overweight and obesity without CKD. SCr\/Q and some eGFR equations showed weak correlations with BMI z-score, fat mass, waist to-hip ratio, HOMA-IR and HDL-cholesterol, triacylglyceride, serum uric acid and ALT concentrations (univariate correlation coefficients ranged from 0.1 to 0.3). Our findings support the role of disturbed body composition and other components of the metabolic syndrome in the pathogenesis of obesity-related kidney disease. Besides, it is clear that the choice of a SCr-based eGFR-equation influences observed correlations.\n\nIn Chapter 4, blood pressure (BP) was assessed in children with overweight and obesity, since hypertension is a common comorbidity in childhood obesity and a key risk factor for CKD. Less than half of the children had a normal BP measurement, and 24%, 25% and 6.0% of the children had an elevated BP measurement, stage 1 and stage 2 hypertensive BP measurement, respectively. Contrary to other studies, BMI z-score did not differ significantly between the BP categories. Weak positive correlations were found between eGFR and both systolic and diastolic BP percentile.\n\nIn Chapter 5, glucose dysregulation was examined in 106 children with overweight and obesity. Like hypertension, glucose dysregulation is common in children with overweight and obesity, and a key risk factor for CKD. Different stages of glucose dysregulation were already highly present: 56.6% of the children had a HOMA-IR > 2.5 (suggesting insulin resistance), and 23.6% and 3.8% of the children had prediabetes and impaired glucose tolerance, respectively. During 48-hour real-time continuous glucose monitoring (rtCGM), hyperglycemic sensor glucose excursions were present in 26.4% of the children with overweight and obesity. In children with overweight and obesity with suspected insulin resistance and hyperglycemic glucose excursions, time spent in hyperglycemic range in free living conditions is strongly positively correlated with SCr-based eGFR and the inverse of SCr\/Q. These findings support the hypothesis of hyperglycemia-induced hyperfiltration in children with overweight and obesity.\n\nEffect of lifestyle intervention on SCr, SCr\/Q and eGFR in children with overweight and obesity\nLifestyle modification is the cornerstone in the treatment of childhood obesity and preventing CKD. While studies among adults suggest that obesity-related kidney disease and\/or glomerular hyperfiltration may be reversible following weight loss, data in children are limited. In Chapter 6 and 7, the effect of the multidisciplinary lifestyle intervention program on SCr and eGFR in children with overweight and obesity are described.\n\nAfter one year lifestyle intervention (Chapter 6), BMI z-score, waist-to-hip ratio, diastolic BP, HbA1c concentration and dyslipidemia improved significantly. SCr and SCr\/Q increased, and eGFR (unit: ml\/min\/1.73m2) decreased significantly. De-indexing eGFR using actual BSA (unit: ml\/min) negated this effect. In children with estimated glomerular hyperfiltration, de-indexed eGFR decreased significantly. Changes in eGFR were not associated with changes in BMI z-score or other parameters of the metabolic syndrome.\n\nDuring 5 years lifestyle intervention (Chapter 7), SCr\/Q increased slightly each year (0.01-0.04), corresponding a small eGFR-FAS reduction (1.1-4.1 ml\/min\/1.73m2). BMI z-score decreased in both females and males and this reduction was significantly higher in males. Changes in BMI z-score were not correlated with SCr\/Q changes. Moreover, there was no difference in the change of SCr\/Q during follow-up between children who achieved a significant reduction in BMI z-score and those who did not. The observed SCr\/Q increase (and eGFR decrease) may reflect increased muscle mass, altered tubular handling of SCr, and\/or reversal of glomerular hyperfiltration.\n\nConclusions\nIn this thesis, the majority of children with overweight and obesity had a normal SCr based eGFR and in these children aged 2 years and older, eGFR FAS-age, FAS-height and LMR18 can be allotted as the preferred eGFR equations. Associations were found between adiposity, eGFR, high blood pressure and impaired glucose regulation, supporting the role of disturbed body composition and other components of the metabolic syndrome in the pathogenesis of obesity-related kidney disease. During lifestyle intervention, a yearly SCr\/Q increase of about 0.01-0.04 was demonstrated, which equals an eGFR-FAS reduction of about 1.1-4.1 ml\/min\/1.73m2. Whether this minor change in eGFR is a favorable outcome and has clinical consequences on the long-term, requires further research.\n\nIn conclusion, current evidence suggests that excess weight in children puts the kidneys under pressure. (Pediatric) nephrologists should consider obesity as a modifiable risk factor for the development and progression of kidney disease.","auteur":"Mark van Dam","auteur_slug":"mark-van-dam","publicatiedatum":"5 juni 2026","taal":"EN","url_flipbook":"https:\/\/ebook.proefschriftmaken.nl\/ebook\/markvandam?iframe=true","url_download_pdf":"https:\/\/ebook.proefschriftmaken.nl\/download\/8a7838aa-0557-419d-ae79-1fa35ee8547b\/optimized","url_epub":"","ordernummer":"18871","isbn":"978-94-6534-351-8","doi_nummer":"","naam_universiteit":"Universiteit Maastricht","afbeeldingen":14925,"naam_student:":"","binnenwerk":"","universiteit":"Universiteit Maastricht","cover":"","afwerking":"","cover_afwerking":"","design":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/us_portfolio\/14923","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/us_portfolio"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/us_portfolio"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14923"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/us_portfolio\/14923\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14926,"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/us_portfolio\/14923\/revisions\/14926"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14924"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14923"}],"wp:term":[{"taxonomy":"us_portfolio_category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/us_portfolio_category?post=14923"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}