{"id":10387,"date":"2026-04-09T11:29:44","date_gmt":"2026-04-09T11:29:44","guid":{"rendered":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/portfolio\/ruby-lieshout\/"},"modified":"2026-04-23T07:31:25","modified_gmt":"2026-04-23T07:31:25","slug":"ruby-lieshout","status":"publish","type":"us_portfolio","link":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/portfolio\/ruby-lieshout\/","title":{"rendered":"Ruby Lieshout"},"content":{"rendered":"","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":8,"featured_media":12704,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"us_portfolio_category":[45],"class_list":["post-10387","us_portfolio","type-us_portfolio","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","us_portfolio_category-new-template"],"acf":{"naam_van_het_proefschift":"New Applications of Cholangiocarcinoma Organoids","samenvatting":"Cholangiocarcinoom (CCA) is een heterogene maligniteit van de galwegen. Het is een zeldzame vorm van kanker, met een incidentie van 0,3-6 per 100.000 personen wereldwijd, en heeft een zeer slechte prognose waarbij slechts 7-20% van de pati\u00ebnten 5 jaar na diagnose nog in leven is. E\u00e9n van de factoren die leidt tot dit sombere vooruitzicht is de snelle tumoruitbreiding van de ziekte. Op het moment van diagnose is de ziekte vaak al uitgebreid, hetzij lokaal (in de intra- of extrahepatische galwegen) of op afstand, waardoor curatieve chirurgische interventie niet meer mogelijk is. Naast beperkingen door de anatomische presentatie speelt de inter- en intra-tumor heterogeniteit een belangrijke rol. De heterogene samenstelling van de tumor en aanzienlijke chemoresistentie zorgen ervoor dat systemische behandeling vaak niet effectief is.\n\nDe ontwikkeling van doelgerichte therapie en de introductie van immunotherapie hebben gezorgd voor verbeteringen in de behandeling van kanker in de afgelopen decennia. Doelgerichte systemische therapie richt zich op het doden van kankercellen op basis van hun moleculaire afwijkingen en immunotherapie is er op gericht het immuunsysteem van de pati\u00ebnt zelf te activeren om de kankercellen te doden. Beide methoden zijn veelbelovend voor de behandeling van CCA. Voor succesvolle toepassing in de kliniek is accurate pati\u00ebnt stratificatie essentieel gebleken. Bij dit proces wordt een bepaalde behandeling gekozen gebaseerd op de specifieke karakteristieken van de tumor bij de pati\u00ebnt. Het testen van het complete spectrum van veelbelovende nieuwe medicijnen in klinische studies is zeer kostbaar en tijdrovend, en wordt beperkt door de zeldzaamheid van de ziekte, zeker wanneer stratificatie nodig is. Een pati\u00ebnt-specifiek, tumor-representatief en schaalbaar in vitro model is nodig om dit proces te versnellen. Hierdoor zal het mogelijk worden in het laboratorium het effect van verschillende medicijnen te testen alvorens de pati\u00ebnt bloot te stellen aan een behandeling.\n\nPati\u00ebnt-specifieke CCA organo\u00efden gekweekt uit tumorweefsel zijn recent ontwikkeld en bieden een innovatief CCA in vitro model. Deze organo\u00efden zijn schaalbaar en 3-dimensionaal (3D), en representeren in belangrijke mate de histopathologie, mutaties en genexpressie profielen van het epitheliale kankercel compartiment van de pati\u00ebnttumor. CCA organo\u00efden zijn geschikt voor het screenen van medicijnen en het identificeren van biomarkers voor therapiegevoeligheid. Het CCA organo\u00efd model staat echter nog in de kinderschoenen. Met de huidige techniek is het slechts mogelijk om voor ongeveer een derde van de CCA pati\u00ebnten organo\u00efden te initi\u00ebren. Ook zijn veel toepassingen nog niet onderzocht. Het model zou bijvoorbeeld gebruikt kunnen worden bij het bestuderen van therapieresistentie, en inter- en intra-tumor heterogeniteit. Belangrijk is om op te merken dat CCA organo\u00efden enkel de epitheliale kankercel component van de tumor presenteren, terwijl het CCA in de pati\u00ebnt een complexe en uitgebreide tumor micro-omgeving heeft, onder meer bestaande uit kanker-geassocieerde fibroblasten, immuuncellen, endotheelcellen en een collageneuze stromale omgeving. Het doel van het onderzoek in dit proefschrift is daarom om nieuwe toepassingen van het CCA organo\u00efden model te ontwikkelen in de zoektocht naar therapeutische aanknopingspunten, en het CCA organo\u00efd model uit te breiden met de immuuncel en tumor-specifieke stroma componenten van de tumor micro-omgeving.\n\nGal als bron van CCA organo\u00efden\nCCA organo\u00efden kunnen momenteel worden gecre\u00eberd uit chirurgisch verwijderd tumorweefsel of tumorbiopten. Aangezien slechts 20-30% van de CCA pati\u00ebnten een resectie ondergaat, en een histologisch biopt een invasieve techniek is met bijbehorende risico\u2019s, zou een alternatieve bron voor CCA organo\u00efden waardevol zijn. In hoofdstuk 2 wordt beschreven hoe organo\u00efden kunnen worden gemaakt uit cellen in gal verkregen uit de galwegen tijdens diagnostische en therapeutische ingrepen en uit de galblaas. Deze organo\u00efden vertonen karakteristieken passend bij een oorsprong uit de galwegen buiten de lever. Aangezien eerder aangetoond is dat CCA cellen ook in gal detecteerbaar zijn, zou deze methode in de toekomst een veelbelovend alternatief kunnen zijn als bron voor CCA organo\u00efden, in het bijzonder voor tumoren in de galwegen buiten de lever. Deze vorm van monstername is minimaal invasief, waardoor CCA organo\u00efden eenvoudig op meerdere tijdstippen zouden kunnen worden gekweekt om de tumor en zijn therapiegevoeligheid zo gedurende het ziekteproces te volgen.\n\nNieuwe toepassingen van CCA organo\u00efden voor het ontdekken van nieuwe therapeutische aanknopingspunten\nDe uitgebreide heterogeniteit in moleculaire afwijkingen van het CCA vraagt om stratificatie van pati\u00ebnten bij het bepalen van de meest effectieve therapie. Stratificatie is momenteel alleen gebaseerd op genetische afwijkingen in de tumor. Dit heeft geleid tot de ontwikkeling van succesvolle doelgerichte therapie\u00ebn, maar zelfs na preselectie van pati\u00ebnten op basis van mutaties, zijn deze middelen slechts effectief in ongeveer een derde van de pati\u00ebnten. In hoofdstuk 3 wordt kinoom profilering toegepast om de activiteit van een grote groep kinases te bepalen, met als doel de stratificatie van pati\u00ebnten te verbeteren en nieuwe therapeutische aanknopingspunten te vinden. Kinase activiteitspatronen in CCA organo\u00efden zijn divers, waardoor zowel individuele als meer algemene kinases als potenti\u00eble behandelopties worden ge\u00efdentificeerd. Correlatie analyse tussen kinase activiteit en gevoeligheid voor de kinase remmer, toont aan dat sommige remmers verbonden zijn met de activiteit van de kinase die zij remmen, en anderen juist correleren met onverwachte kinases. Kinoom profilering is een veelbelovende techniek voor stratificatie die in toekomstige studies gevalideerd dient te worden.\n\nPrimaire scleroserende cholangitis (PSC) is een chronische fibrotische inflammatoire aandoening die in 9-20% van de pati\u00ebnten leidt tot de ontwikkeling van CCA. In hoofdstuk 4 worden CCA organo\u00efden gebruikt om de invloed van PSC-gerelateerde inflammatoire cytokines op de proliferatie van CCA tumorcellen te onderzoeken. Het blijkt namelijk dat tumorcellen in PSC-CCA sneller prolifereren dan in sporadische CCA. IL-17A heeft een direct proliferatie-inducerend effect op de CCA organo\u00efden. Eerdere studies tonen aan dat deze cytokine bijdraagt aan tumor progressie en therapie resistentie. IL-17A zou daarmee een interessant doelwit kunnen zijn voor de behandeling van CCA.\n\nVerbeteren van het CCA organo\u00efd model door toevoeging van tumor micro-omgeving componenten\nHet huidige CCA organo\u00efd model bevat enkel de epitheliale tumorcel component. Hoewel dit onderzoek naar het directe effect van factoren op tumorcellen faciliteert, missen er belangrijke componenten van de tumor micro-omgeving die de respons kunnen moduleren. In hoofdstuk 5 wordt een co-cultuur methode beschreven voor CCA organo\u00efden en immuuncellen die zijn ge\u00efsoleerd uit humaan bloed. Zowel directe cel-cel interactie, als indirecte effecten via oplosbare factoren geproduceerd door de immuuncellen, zijn kwantificeerbaar en tonen variatie tussen verschillende CCA organo\u00efd lijnen. Dit model van de interactie tussen immuuncellen en tumorcellen kan preklinisch onderzoek naar anti-tumor immuniteit en immunotherapie in CCA faciliteren.\n\nIn hoofdstuk 6 staat het samenspel tussen de extracellulaire matrix (ECM) en de CCA cellen centraal. Tot nu toe werden CCA organo\u00efden gekweekt in een algemeen gebruikte basaal membraan hydrogel die noch de fysieke eigenschappen, noch de matrix componenten van de ECM in een CCA reflecteert. Daarom worden CCA organo\u00efden in dit hoofdstuk gekweekt in gedecellulariseerde CCA en tumor-vrije lever ECM. Hierbij zien we dat gen expressie patronen van CCA organo\u00efden in de CCA ECM meer overeen komen met de tumor in de pati\u00ebnt dan organo\u00efden die gekweekt worden in de traditionele kweekmethode. Ook induceert kweek in de CCA ECM meer chemoresistentie voor het in CCA pati\u00ebnten gebruikte middel gemcitabine. Wanneer de CCA organo\u00efden in de tumor-vrije lever ECM worden gekweekt, produceren zij collagenen, waarmee ze zelf de stijve fibreuze omgeving cre\u00ebren waarin CCA tumorcellen floreren.\n\nConclusie\nIn het onderzoek beschreven in dit proefschrift heb ik nieuwe toepassingen van het CCA organo\u00efd model onderzocht en heb ik het model aangevuld met componenten uit de tumor micro-omgeving. Gal is een minimaal invasieve bron voor gezonde organo\u00efden van de galwegen buiten de lever, die uitgebreid kan worden naar CCA pati\u00ebnten in toekomstig onderzoek. Kinoom profilering van CCA organo\u00efden is een veelbelovende techniek om therapeutische aanknopingspunten te identificeren en om, gecombineerd met het screenen van medicijnen, nieuwe biomarkers for therapie stratificatie te vinden. Ook kan het effect van inflammatoire cytokines bestudeerd worden in CCA organo\u00efden. Dit heeft geresulteerd in de observatie dat het cytokine IL-17A een proliferatie-inducerende factor is en een mogelijk nieuw therapeutisch aanknopingspunt. Voor de uitbreiding van het tumor model, heb ik CCA organo\u00efden succesvol gecombineerd met immuuncellen en gekweekt in gedecellulariseerde ECM om nieuwe modelsystemen te cre\u00ebren die de pati\u00ebnt tumor beter representeren en een platform vormen om immunotherapie en ECM-gerichte therapie te onderzoeken. Kortom, CCA organo\u00efden zijn in hun huidige vorm, of uitgebreid met andere tumorcomponenten, een veelbelovend model voor de ontdekking van nieuwe therapie\u00ebn en tumor stratificatie strategie\u00ebn. Er is echter nog veel extra onderzoek nodig om deze organo\u00efden technologie ook echt toe te passen in de kliniek en nuttig te maken voor de individuele pati\u00ebnt.","summary":"No English summary is available. You can read the Dutch summary <a href=\"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/portfolio\/ruby-lieshout\/\">here<\/a>.","auteur":"Ruby Lieshout","auteur_slug":"ruby-lieshout","publicatiedatum":"14 december 2022","taal":"NL","url_flipbook":"https:\/\/ebook.proefschriftmaken.nl\/ebook\/rubylieshout?iframe=true","url_download_pdf":"","url_epub":"","ordernummer":"FTP-202604091126","isbn":"978\u201094\u20106469\u2010125\u20102","doi_nummer":"","naam_universiteit":"Erasmus Universiteit Rotterdam","afbeeldingen":12704,"naam_student:":"","binnenwerk":"","universiteit":"Erasmus Universiteit Rotterdam","cover":"","afwerking":"","cover_afwerking":"","design":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/us_portfolio\/10387","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/us_portfolio"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/us_portfolio"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10387"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/us_portfolio\/10387\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10388,"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/us_portfolio\/10387\/revisions\/10388"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12704"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10387"}],"wp:term":[{"taxonomy":"us_portfolio_category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.proefschriftmaken.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/us_portfolio_category?post=10387"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}